حقیقت انفاق

بسم الله الرحمن الرحیم

با عنایت به آیات بسیار زیاد قرآن در مورد مسأله انفاق و صدقه و زکات و با توجه به احادیث معتبر در تفسیر این دسته از آیات قرآن و احادیث جداگانه بی‌شمار در مورد مسأله انفاق و اینکه هر جایی خداوند دستور اقامه نماز داده اند بلافاصه موضوع زکات و انفاق هم مطرح شده است. در واقع نماز و زکات دو بال هستند که هر کدام بدون دیگری نمی تواند انسان را در مسیر حق حرکت دهند.  لذا امام رضا(علیه السلام) در حدیثی می‌فرمایند: همانا خداوند به سه چيز امر فرموده كه همراه با سه چيزند:
به نماز و زكات امر كرده، پس هر كس نماز بخواند و زكات ندهد نماز او قبول نمى‏‌شود.
به شكر خود و شكر پدر و مادر امر كرده، پس هر كس از پدر و مادرش تشكر نكند شكر خدا را به جا نياورده است.
و به تقواى الهى و صله رحم امر كرده، پس هر كس صله رحم نكند از خدا هم پروا ندارد. «خصال، جلد ۱، صفحه ۱۵۶»

و نیز اینکه، کمک و احسان به دیگران یک امر فطری و ذاتی است. یعنی هیچ کسی نیست که ذاتاً با احسان و انفاق به دیگران مخالف باشد و کسانی که اهل احسان و انفاق نیستند، در واقع بخیل هستند و خودشان هم می‌دانند که بخل می‌ورزند.

ارتباط انفاق و نجات از آزمایش و فتنه های الهی:
ما در تاریخ شاهدیم که بعضی افراد نماز می‌خوانند، ولی عاقبت می‌شوند یکی مثل خوارجی‌ها و ابن ملجم‌ها و …

ببنید عامل اصلی گمراهی انسان‌های مسلمان و خداپرست این است که در اطاعت و بندگی خداوند اخلاص ندارند. یعنی خداوند را عبادت می‌کنند، ولی نه به خاطر دوستی خداوند و نه به خاطر عظمت و شایستگی خداوند! بلکه عبادت به نام خداوند است و به کام خودشان! مثلاً ابلیس که فقط یک سجده اش ۲۰۰۰طول کشید، خداوند را عبادت کرد، ولی نه از سر اخلاص، بلکه عبادتش برای حبِّ نفسش بود، برای کسب جاه و مقام بیشتر، برای از دست ندادن مقامی که در آن قرار داشت، بود.
اگر کسی اینگونه خداوند را عبادت کند، خداوند هم بر اساس سنت همیشگی‌اش که امتحان بندگان است، هدف او را نمایان می‌کند و بدین‌وسیله رسوا می‌شود. حالا سوال این است که چه عاملی باعث می‌شود انسان اخلاص نداشته باشد؟ پاسخ روشن است. خودخواهی و حبّ نفس عامل اصلی عدم اخلاص است. لذا خداوند هم یک راهی بسیار عالی برای رهایی از خودخواهی بیان نمودند و آن چیزی نیست جز انفاق.
انفاق از ریشه نفق به معنای سوراخ زدن و تونل زدن می‌آید. در واقع بین انسان و خداوند حجابی است که انسان خداوند را نمی‌بیند و آن حجاب، همان دوست داشتنی‌ها و علایق انسان به دنیا و مظاهر دنیا است. لذا خداوند در آیه۹۲ سوره مبارکة آل عمران می‌فرمایند: “هرگز به(حقيقت) نيکوکارى نمی‌رسيد مگر اينکه از آنچه دوست می‌داريد، (در راه خدا) انفاق کنيد.
امام علی (ع) می‌فرمایند: من خدایی را که نبینم عبادت نمی‌کنم. این سخن مولا، یعنی اینکه ایشان تمام حجاب‌های بین خود و خداوند را به‌وسیله انفاق برداشته‌اند. این به این معنی نیست که ایشان تارک دنیا است، بلکه به این معنی است که به دنیا دل نبسته و علاقه ندارد، و با انفاق دوست داشتنی‌ها در راه خداوند، این بی علاقگی را به اثبات رسانده است. لذا او به هر چیزی می‌نگرد یاد خداوند می‌افتد. چون دیگر حجابی وجود ندارد تا مانع شود.
پس انفاق یعنی سوراخ و تونل زدن متعدد در موانع و علایق، جهت دریافت نور معرفت الهی. از آن سوراخ‌های ایجاد شده، کسی که در یک اتاق تاریک قرار گرفته باید برای دریافت نور، سوراخ هایی در آن اتاق ایجاد کند تا هم اتاق داشته باشد و هم نور. نه اینکه کلاً اتاق را خراب کند(تارک دنیا) بلکه باید سوراخ‌های متعدد ایجاد کند. این می‌شود همان تأویل انفاق.
بنابراین، مأموریت نماز به فرموده حضرت زهرا(سلام الله علیها) در خطبه فدکیه، از بین بردن تکبّر است و مأموریت انفاق از بین بردن حبّ نفس است. کسی که نماز می‌خواند ولی انفاق نمی‌کند، نمازش دروغین است و اخلاص ندارد. و نیز کسی که انفاق می‌کند، ولی نماز نمی‌خواند، او هم انفاقش دروغین است و اخلاص ندارد. خداوند کسی را که اخلاص نداشته باشد، هدایت نمی‌کند و کسی را که خداوند هدایت نکند بصیرت نخواهد داشت و کسی که بصیرت نداشته باشد به راحتی در فتنه‌ها گمراه می‌شود و عاقبت به شرّ.
مشکل اساسی امثال خوارج و کسانی که پای منبرِ، بهترین و عالم ترین ، سخنور جهان یعنی، امام علی (ع) قرار داشتند، ولی هدایت نمی‌شدند و کسانی که در لشگر یزید قرار گرفتند و خون پسر پیامبر را مباح دانستند، مشکل اساسی آنها این بود که حبّ نفس داشتند و خود خواه بودند و این خود خواهی را با انفاق کردن، برطرف نکردند و بعضاً زکاتی هم که پرداخت می‌کردند، با کراهت و یا از روی ریاکاری و یا به هر دلیل دیگری بوده است. بنابراین خودخواهی، دنیا دوستی می‌آورد و دنیا دوست، فاسق است و فاسق هرگز هدایت نمی‌شود.(آیه ۲۴ سوره مبارکه توبه)

رابطه نماز و انفاق:
حالا فرض کنید کسی نماز بخواند و انفاق نکند. چه اتفاقی می‌افتد؟ روشن است. آن وقت نه تنها نماز آن شخص تکبّر او را از بین نمی‌برد، بلکه چون او حبِّ نفس دارد، خودخواه است و چون خودخواه است، نفس خودش را معبود خویش قرار داده و نمازی هم که می‌خواند برای هوای نفس خودش است. در نتیجه نمازش او را متکبّر تر می‌کند. درست مانند ابلیس که عبادتش او را متکبّرتر کرد و در سجده برای آدم تکبّر کرد. یعنی اساساً ابلیس برای اینکه از همه بندگان خداوند بالاتر باشد خداوند را سجده می‌کرد، حالا چطور می‌تواند برای آدمی که تازه خلق شده سجده کند؟ این است رازی که خداوند می‌دانست و به فرشتگان در جواب اعتراضشان فرمودند: من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید. لذا خداوند در آیه۲۳ سوره مبارکه جاثیه می‌فرمایند: ((پس آیا دیدی کسی را که هوای خویش را معبود خود قرار داده و خدا او را از روی علم [به این که پذیرای هدایت نبود] گمراه ساخته و بر گوش و دلش مهر زده و بر دیده‌اش پرده نهاده است؟ آیا پس از خدا چه کسی او را هدایت خواهد کرد؟ آیا متذکر نمی‌شوید.))
بنابراین اینجا لزوم مسأله انفاق مشخص می‌شود، و نماز زمانی تکبّر انسان را از بین می‌برد که با انفاق و زکات از روی میل و رغبت باشد. نه انفاق از روی کراهت. که طبق آیه۵۴ سوره مبارکه توبه مورد پذیرش خداوند قرار نمی‌گیرد.

لذا مسأله انفاق بسیار مهم است که برای روشن‌تر شدن موضوع  به چند نمونه از آیات و احادیث مهم در این رابطه اشاره می‌شود:
انفاق و انواع آن از منظر قرآن

انفاق شرط هدایت شدن:
خداوند در آیه۲ از سوره بقره شرط هدایت شدن به وسیله قرآن را با تقوا بودن معرفی می کند و در آیه ۲ الی ۴ به ویژگی متقین می‌پردازد، و می‌فرمایند: کسانی که به غیب ایمان دارند و نماز را اقامه می‌کنند و از آنچه روزی‌شان کردیم انفاق می‌کنند.

توصیه های مادام العمر  خداوند به حضرت عیسی:
در آیه۳۱ سوره مبارکه مریم، حضرت عیسی(ع) در گهواره در آغوش حضرت مریم(س) اینگونه سخن می‌گوید: «و مرا (پروردگارم) هر جا که باشم، وجودى پربرکت قرار داده؛ و تا زمانى که زنده‌‏ام، مرا به نماز و زکات توصيه کرده است!»

ترک انفاق مایه هلاک:
خداوند، در آیه ۱۹۵ سوره بقره می‌فرمایند: و در راهِ خدا، انفاق کنيد! و(با ترک انفاق) خود را به دست خود، به هلاکت نيفکنيد! و نيکى کنيد! که خداوند، نيکوکاران را دوست می‌دارد.

ترک انفاق نشان کفر است و کار انسانهای ظالم:
در آیه ۲۵۴ سوره بقره: اى کسانى که ايمان آورده‌‏ايد! از آنچه به شما روزى داده‌‏ايم، انفاق کنيد! پيش از آنکه روزى فرا رسد که در آن، نه خريد و فروش و نه دوستى و نه شفاعت؛ (و اگر انفاق نکنید کافرید) و کافران، به حقیقت همان ظالمانند؛
در آیه ۳۹ سوره مبارکه نساء: عدم انفاق حاکی از این است که شخص به خداوند ایمان نیاورده است.

به چه کسانی انفاق کنیم:
(انفاقِ شما، بايد) براى نيازمندانى باشد که در راه خدا، در تنگنا قرار گرفته‏‌اند؛ و از شدّت خويشتن‏دارى، افراد ناآگاه آنها را بى‏‌نياز مى‏‌پندارند. امّا آنها را از چهره‏‌هايشان میشناسى؛ و هرگز با اصرار چيزى از مردم نمی‌خواهند.(اين است مشخّصات آنها!) و هر چيز خوبى در راه خدا انفاق کنيد، خداوند از آن آگاه است.

نتیجه انفاقء عدم ترس و غمگینی و افسردگی:
آیه ۲۷۴ بقره: آنها که اموال خود را، شب و روز، پنهان و آشکار، انفاق می‌کنند، مزدشان نزد پروردگارشان است؛ نه ترسى بر آنهاست، و نه غمگين می‌‏شوند.

وارد شدن در جهنّم (سقر) نتیجه بی توجهی به فقراء:
در آیات ۴۳ الی ۴۶، ۴عاملی که باعث می‌شود، انسان اهل آتش جهنم شود، و در واقع در بدترین طبقه جهنم به نام سقر وارد شود، اشاره شده است، که به ترتیب اهمیت عبارتند از:
۱- اهل نماز نبودن
۲- اهل اطعام مساکین نبودن (نوعی از انفاق)
۳- اهل نشست و برخاست با اهل باطل بودن
۴- همیشه روز جزا تکذیب می کردند.

نماز و قربانی و اطعام فقراء در ازای اعطای کوثر به پیامبر اکرم(ص):
خداوند در ازای بزرگترین اعطای خویش به پیامبر اکرم(ص) یعنی حضرت فاطمه(س) که ادامه دهنده سلاله ی پاک نبوی هستند و مادر اهل‌بیت(علیهم السلام) می باشند، از ایشان انجام دو کار را خواستند:
۱) نماز گزاردن
۱) قربانی کردن(نوعی از انفاق)

حد اعتدال در انفاق کردن:
در آیه ۶۷سوره مبارکه فرقان در مورد مقدار انفاق چنین می‌فرمایند: و کسانى که هرگاه انفاق کنند، نه اسراف می‌نمايند و نه سخت‏گيرى؛ بلکه در ميان اين دو، حدّ اعتدالى دارند.
تفسیر امام صادق (علیه السلام) در مورد این آیه: اینجا کلیک کنید.

انفاق یکی از خصوصیات ثابت محسنین، مؤمنین و مخبتین و یاری کنندگان خداوند:
آیات دوم و سوم سوره مبارکه انفال در خصوصیات مؤمنون چنین می‌فرمایند: مؤمنان فقط آن کسانی هستند که چون یاد خدا شود دل‌هایشان ترسان شود و چون آیات او بر آنها تلاوت شود ایمانشان را بیفزاید و بر خدای خویش توکل کنند(۲)
همانان که نماز را برپا دارند و از آنچه روزیشان داده ایم انفاق کنند.

در آیه ۳۵ سوره مبارکه حج در مورد مخبتین و فروتنان این گونه یاد شده: همان‌ها که چون نام خدا برده می‌شود، دلهايشان پر از خوف(پروردگار) می‌گردد؛ و شکيبايان در برابر مصيبت‌هايى که به آنان می‌رسد؛ و آنها که نماز را برپا می‌‏دارند، و از آنچه به آنان روزى داده‌ايم انفاق مى‏کنند.
در آیه ۴۱ سوره مبارکه حج در مورد یاری کنندگان خداوند این‌گونه بیان شده است: همان کسانى که هرگاه در زمين به آن‌ها قدرت(حکومت) بخشيديم، نماز را برپا می‌دارند، و زکات می‌دهند، و امر به معروف و نهى از منکر می‌کنند، و پايان همه کارها از آن خداست!
خدواند در آیه ۱۳۴ سوره مبارکه آل عمران افراد محسن و نیکوکار را اینگونه معرفی می‌نماید:” همان‌ها که در هنگام پولداری و بی‌پولی، انفاق می‌کنند؛ و خشم خود را فرو می‌برند؛ و از خطاى مردم درمی‌گذرند؛ و خدا نيکوکاران را دوست دارد.”
در آیه ۴ و ۵ از سوره مبارکه لقمان، سه ویژگی اصلی نیکوکاران و محسنین که آیات قرآن برای آنان هدایت و رحمت می‌باشد، اینگونه بیان شده است: «آنان که نماز را اقامه می‌کنند و زکات می‌دهند و هم ایشانند که به آخرت یقین دارند. آنان بر هدایتی از جانب پروردگارشان استوارند و هم ایشان رستگارانند.»

انفاق یک از موضوعات وحی خداوند به پیامبران:
در آیه ۷۳ سوره مبارکه انبیاء خداوند در وصف اسحاق و یعقوب می‌فرمایند: و آنها را پیشوایانی کردیم که [مردم را] به فرمان ما هدایت می‌کردند، و به ایشان انجام دادن کارهای نیک و برپا داشتن نماز و ادای زکات را وحی کردیم و آنان عبادت کننده ما بودند.

انفاق یکی از عوامل نجات مشرکان از کشته شدن توسط مسلمین:
در آیه ۵ سوره توبه سه عامل موجب نجات مشرکان، از کشته شدن توسط مسلمین می شود: ۱) توبه ۲) اقامه نماز ۳) پرداخت زکات
طبق آیه ۱۱ سوره توبه، ملاک بردار دینی شدن مشرکان برای مسلمانان سه عامل است، ۱) توبه ۲) اقامه نماز ۳) پرداخت زکات

انفاق یکی از عوامل شمول رحمت خداوند:
در آیه ۵۶ سوره مبارکه نور خداوند موجبات مشمول شدن در رحمت خویش را بدین صورت مطرح می‌نماید: «و نماز را برپا داريد، و زکات را بدهيد، و رسول (خدا) را اطاعت کنيد تا مشمول رحمت (او) شويد.»

آیات قرآن کریم برای چه کسانی هدایت و بشارت است:
در آیه سوم سوره مبارکه نمل خداوند مؤمنینی که آیات قرآن کریم، هدایت و بشارت برای آنان است را اینگونه معرفی می‌کنند: « همانان که نماز برپا می دارند و زکات می‌دهند و ایشان به آخرت یقین دارند.»

خصوصیات کسانی که هیچ چیز آنها را از یاد خدا غافل نمی کند:
در آیه ۳۷ سوره مبارکه نور خداوند از انسان‌هایی سخن می‌گویدکه هیج تجارت و داد و ستدی و دل مشغولی دنیایی، آن‌ها را از یاد خداوند و اقامه نماز و پرداخت زکات باز نمی‌دارد. در تفسیر این آیه گفته شده مراد از آن مردان وجود مقدس ۱۴ معصوم می‌باشند و این اهمیت والای نماز و زکات را می‌رساند.

انفاق تنها راه رسیدن به حقیقت نیکوکاری:
خداوند در آیه ۹۲ سوره مبارکة آل عمران می فرمایند: “هرگز به (حقيقت) نيکوکارى نمی‌رسيد مگر اينکه از آنچه دوست می‌داريد، (در راه خدا) انفاق کنيد؛ و آنچه انفاق می‌کنيد، خداوند از آن آگاه است.”

چه چیز باید انفاق کنیم:
آیه ۲۱۵ سوره مبارکه بقره: از تو سؤال می‌کنند چه چيز انفاق کنند؟ بگو: «هر خير و نيکى(و سرمايه سودمند مادى و معنوى) که انفاق می‌کنيد، بايد براى پدر و مادر و نزديکان و يتيمان و مستمندان و درماندگان در راه باشد.» و هر کار خيرى که انجام دهيد، خداوند از آن آگاه است.( لازم نيست تظاهر کنيد، او می‌داند)

برکات شگفت انگیز اموالِ انفاق کنندگان:
آیه ۲۶۱ سوره مبارکه بقره: “کسانى که اموال خود را در راه خدا انفاق مى‏کنند، همانند بذرى هستند که هفت خوشه بروياند؛ که در هر خوشه، يکصد دانه باشد؛ و خداوند آن را براى هر کس بخواهد (و صلاح بداند)، دو يا چند برابر مى‏کند؛ و خدا وسعت دهنده، و (به همه چيز) داناست”

مثل ریاکاران در انفاق و ابطال انفاق با منت گذاشتن در آیه ۲۶۴ سوره مبارکه بقره:
اى کسانى که ايمان آورده‏ايد! انفاقهای خود را با منت و آزار، باطل نسازيد! همانند کسى که مال خود را براى نشان دادن به مردم، انفاق مى‏کند؛ و به خدا و روز رستاخيز، ايمان نمى‏آورد؛ (کار او) همچون قطعه سنگى است که بر آن، (قشر نازکى از) خاک باشد؛ (و بذرهايى در آن افشانده شود؛) و رگبار باران به آن برسد، (و همه خاکها و بذرها را بشويد،) و آن را صاف (و خالى از خاک و بذر) رها کند. آنها از کارى که انجام داده‏اند، چيزى به دست نمى‏آورند؛ و خداوند، جمعيت کافران را هدايت نمى‏کند.

انفاق پنهانی برتر از انفاق آشکار و پوشیده شدن گناهان در این انفاق:
در آیه ۲۷۱ از سوره مبارکه بقره خداوند می فرمایند: اگر انفاقها را آشکار کنيد، خوب است! و اگر آنها را مخفى ساخته و به نيازمندان بدهيد، براى شما بهتر است! و قسمتى از گناهان شما را مى‏پوشاند؛ و خداوند به آنچه انجام مى‏دهيد، آگاه است.

شرط دریافت پاداش اخروی در انفاق، ترک منت و آزار دیگران:
آیه ۲۶۲ سوره مبارکه بقره” کسانى که اموال خود را در راه خدا انفاق مى‏کنند، سپس به دنبال انفاقى که کرده‏اند، منت نمى‏گذارند و آزارى نمى‏رسانند، پاداش آنها نزد پروردگارشان (محفوظ) است؛ و نه ترسى دارند، و نه غمگين مى‏شوند”

موارد مصرف صدقات در آیه ۶۰ از سوره مبارکه توبه:
زکاتها مخصوص فقرا و مساکين و کارکنانى است که براى (جمع آورى) آن زحمت مى‏کشند، و کسانى که براى جلب محبّتشان اقدام مى‏شود، و براى (آزادى) بردگان، و (اداى دين) بدهکاران، و در راه (تقويت آيين) خدا، و واماندگان در راه؛ اين، يک فريضه (مهم) الهى است؛ و خداوند دانا و حکيم است!

فرار و کراهت از انفاق صفت اصلی منافقان:
خداوند در آیه ۵۴ سوره مبارکه توبه در رابطه با ویژگی های اصلی منافقان می فرمایند: “هيچ چيز مانع قبول انفاقهاى آنها نشد، جز اينکه آنها به خدا و پيامبرش کافر شدند، و نماز بجا نمى‏آورند جز با کسالت، و انفاق نمى‏کنند مگر با کراهت” و آیات و احادیث بی شمار دیگر که مجال بیان آن نیست.
آنها کسانى هستند که مى‏گويند: «به افرادى که نزد رسول خدا هستند انفاق نکنيد تا پراکنده شوند!» (غافل از اينکه) خزاين آسمانها و زمين از آن خداست، ولى منافقان نمى‏فهمند!

گیرنده اصلی صدقات:
آيا نمى‏دانستند که فقط خداوند توبه را از بندگانش مى‏پذيرد، و صدقات را مى‏گيرد، و خداوند توبه‏پذير و مهربان است؟!

پاکسازی روح و نفس هدف اصلی صدقات و انفاق در راه خداوند :
در آیه ۱۰۳ سوره مبارکه توبه از اموال آنها صدقه‏اى (بعنوان زکات) بگير، تا بوسيله آن، آنها را پاک سازى و تزکیه و رشد دهی! و (به هنگام گرفتن زکات،) به آنها دعا کن؛ که دعاى تو، مايه آرامش آنهاست؛ و خداوند شنوا و داناست!

انفاق یکی از ۴ عمل صالح در آیه ۲۰ سوره مبارکه مزّمل:
در این آیه چهار عمل از کارهای خیر محسوب شده اند که خداوند برای آنها وعده اجر عظیم داده اند، که عبارتند از: تلاوت قرآن، اقامه نماز ،پرداخت زکات، و قرض الحسنه

انجام سه کار جهت توبه نمودن:
در آیه ۱۳ از سوره مبارکه مجادله خداوند به گروهی که از ترس فقیر شدن از صدقه دادن خودداری کرده بودند، جهت توبه و جبران خطا ، دستور انجام چند امر را به آنها می دهد که عبارتند از: ۱- اقامه نماز ۲- پرداخت زکات ۳- اطاعت از خداوند و رسول اکرم.

انفاق یکی از صفات اصلی اجابت کنندگان دعوت خداوند:
در آیه ۳۸ از سوره مبارکه شوری، در مورد کسانی که دعوت پروردگار خود را اجابت کردند اینگونه یاد شده : و کسانى که دعوت پروردگارشان را اجابت کرده و نماز را برپا مى‏دارند و کارهايشان به صورت مشورت در ميان آنهاست و از آنچه به آنها روزى داده‏ايم انفاق مى‏کنند

ویژگی های کسانی که با خداوند معامله کرده اند:
در آیه ۲۹ سوره مبارکه فاطر، کسانی را که با خداوند معامله کرده اند و به آن تجارت امیدوارند اینگونه معرفی می نماید: کسانى که کتاب الهى را تلاوت مى‏کنند و نماز را برپا مى‏دارند و از آنچه به آنان روزى داده‏ايم پنهان و آشکار انفاق مى‏کنند، تجارتى (پرسود و) بى‏زيان و خالى از کساد را اميد دارند.

چهار توصیه جهت پاکی و رعایت تقوا:
در آیه ۳۳ سوره مبارکه احزاب، خداوند ۴ توصیه و دستور جهت پاکی و رعایت تقوا، به همسران پیامبر میدهند،که عبارت اند از: عدم خودنمایی و عشوه در سخن، اقامه نماز و پرداخت زکات و اطاعت از رسول اکرم میباشد.

مجازات دردناک برای مال اندوزان و کسانی که در راه خداوند انفاق نمی کنند:
اى کسانى که ايمان آورده‏ايد! بسيارى از دانشمندان (اهل کتاب) و راهبان، اموال مردم را بباطل مى‏خورند، و (آنان را) از راه خدا بازمى‏دارند! و کسانى که طلا و نقره را گنجينه (و ذخيره و پنهان) مى‏سازند، و در راه خدا انفاق نمى‏کنند، به مجازات دردناکى بشارت ده.

حب دنیا همان فسق است و فسق سبب عدم قبولی اعمال است:
در آیه ۴۳ سوره مبارکه توبه خداوند به مردم دنیادوست و فاسق این گونه خطاب می کنند: بگو: «انفاق کنيد؛ خواه از روى ميل باشد يا اکراه، هرگز از شما پذيرفته نمى‏شود؛ چرا که شما قوم فاسقى بوديد!»

عاقبت نگاه غلط و نگاه درست به موضوع انفاق:
خداوند در آیات ۹۸ ال99 سوره مبارکه توبه اینگونه در مورد اعراب انفاق کننده یاد میکنند: گروهى از (اين) اعراب باديه‏نشين، چيزى را که (در راه خدا) انفاق مى‏کنند،غرامت محسوب مى‏دارند؛ و انتظار حوادث دردناکى براى شما مى‏کشند؛ حوادث دردناک براى خود آنهاست؛ و خداوند شنوا و داناست! * گروهى (ديگر) از عربهاى باديه‏نشين، به خدا و روز رستاخيز ايمان دارند؛ و آنچه را انفاق مى‏کنند، مايه تقرّب به خدا، و دعاى پيامبر مى‏دانند؛ آگاه باشيد اينها مايه تقرّب آنهاست! خداوند بزودى آنان را در رحمت خود وارد خواهد ساخت؛ به يقين، خداوند آمرزنده و مهربان است!

انفاق به عنوان یکی از بهترین اعمال پاداش داده می شود:
و هيچ مال کوچک يا بزرگى را (در اين راه) انفاق نمى‏کنند، و هيچ سرزمينى را (بسوى ميدان جهاد و يا در بازگشت) نمى‏پيمايند، مگر اينکه براى آنها نوشته مى‏شود؛ تا خداوند آن را بعنوان بهترين اعمالشان، پاداش دهد.(آیات ۱۲۱ سوره مبارکه توبه)

عاقبت نیک در انتظار انفاق کنندگان:
آیه ۲۲ سوره مبارکه رعد: و آنها که بخاطر ذات (پاک) پروردگارشان شکيبايى مى‏کنند؛ و نماز را برپا مى‏دارند؛ و از آنچه به آنها روزى داده‏ايم، در پنهان و آشکار، انفاق مى‏کنند؛ و با حسنات، سيئات را از ميان مى‏برند؛ پايان نيک سراى ديگر، از آن آنهاست.

ناتوان و سخاوتمند توانا هرگز با هم یکسان نیستند:
در آیه ۷۵ سوره مبارکه نحل در مورد انفاق کنندگان مثلی زده شده است: خداوند مثالى زده: برده مملوکى را که قادر بر هيچ چيز نيست؛ و انسان (با ايمانى) را که از جانب خود، رزقى نيکو به او بخشيده‏ايم، و او پنهان و آشکار از آنچه خدا به او داده، انفاق مى‏کند؛ آيا اين دو نفر يکسانند؟! شکر مخصوص خداست، ولى اکثر آنها نمى‏دانند!

ایمان آورندگان حقیقی به خداوند:
آیه ۱۶ سوره مبارکه سجده، در مورد ایمان آورندگان حقیقی به خداوند اینگونه بیان می دارد: پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مى‏شود (و بپا مى‏خيزند و رو به درگاه خدا مى آورند) و پروردگار خود را با بيم و اميد مى‏خوانند، و از آنچه به آنان روزى داده‏ايم انفاق مى‏کنند!

جبران و پاداش انفاق از طرف خداوند:
در آیه ۳۹ از سوره مبارکه سبأ خداوند اینچنین در مورد نتیجه انفاق می فرمایند: بگو: در حقیقت، پروردگار من روزی را برای هر کس از بندگانش بخواهد وسعت می دهد یا برای او تنگ می گیرد. و هر چه انفاق کردید عوضش را خدا می دهد، و او بهترین روزی دهندگان است.

امید به تجارتی پر سود و بی زیان و خالی از کساد برای افراد ذیل الذکر:
کسانى که کتاب الهى را تلاوت مى‏کنند و نماز را برپا مى‏دارند و از آنچه به آنان روزى داده‏ايم پنهان و آشکار انفاق مى‏کنند، تجارتى (پرسود و) بى‏زيان و خالى از کساد را اميد دارند.

اطعام فقرا، شاخه ای از انفاق است:
آیه ۴۷ سوره مبارکه یس: و هنگامى که به آنان گفته شود: «از آنچه خدا به شما روزى کرده انفاق کنيد!»، کافران به مؤمنان مى‏گويند: «آيا ما کسى را اطعام کنيم که اگر خدا مى‏خواست او را اطعام مى‏کرد؟! (خدا خواسته است او گرسنه باشد)،شما فقط در گمراهى آشکاريد»!

جهنم (آتش سقر) در انتظار فرار کنندگان از انفاق و اطعام مساکین (آیات ۴۰ الی ۴۵ سوره مدّثر):
بهشتیان از مجرمان می پرسند: چه چیز شما را به «سقر» کشانید * گویند: ما از نمازگزاران نبودیم * و بینوایان را اطعام نمی دادیم * و با آنها که باطل می بافتند هم آواز می شدیم * و همواره روز جزا را تکذیب می کردیم.

اجابت کنندگان دعوت پرودگار:
در آیه ۳۸ از سوره مبارکه شوری: و کسانى که دعوت پروردگارشان را اجابت کرده و نماز را برپا مى‏دارند و کارهايشان به صورت مشورت در ميان آنهاست و از آنچه به آنها روزى داده‏ايم انفاق مى‏کنند.

هر کس بخل بورزد نسبت به خودش بخل ورزیده:
آیه ۳۸ از سوره مبارکه محمد: آرى، شما همان گروهى هستيد که براى انفاق در راه خدا دعوت مى‏شويد، بعضى از شما بخل مى‏ورزند؛ و هر کس بخل ورزد، نسبت به خود بخل کرده است؛ و خداوند بى‏نياز است و شما همه نيازمنديد؛ و هرگاه سرپيچى کنيد، خداوند گروه ديگرى را جاى شما مى‏آورد پس آنها مانند شما نخواهند بود (و سخاوتمندانه در راه خدا انفاق مى‏کنند).

انفاق کننده به جانشینی از خداوند انفاق می کند:
آیه ۷ سوره مبارکه حدید: به خدا و رسولش ايمان بياوريد و از آنچه شما را جانشين و نماينده (خود) در آن قرار داده انفاق کنيد؛ (زيرا) کسانى که از شما ايمان بياورند و انفاق کنند، اجر بزرگى دارند!

بالاتر بودن مقام انفاق کنندگان قبل پیروزی (ظهور)نسبت به انفاق کنندگان ِبعد از پیروزی:
چرا در راه خدا انفاق نکنيد در حالى که ميراث آسمانها و زمين همه از آن خداست (و کسى چيزى را با خود نمى‏برد)! کسانى که قبل از پيروزى انفاق کردند و جنگيدند (با کسانى که پس از پيروزى انفاق کردند) يکسان نيستند؛ آنها بلندمقامتر از کسانى هستند که بعد از فتح انفاق نمودند و جهاد کردند؛ و خداوند به هر دو وعده نيک داده؛ و خدا به آنچه انجام مى‏دهيد آگاه است.

صدقه نوعی از انفاق است و انفاق بهترین عمل صالح و صفت اصلی صالحین:
آیه ۱۰ سوره مبارکه مناقفقون: از آنچه به شما روزى داده‏ايم انفاق کنيد، پيش از آنکه مرگ يکى از شما فرا رسد و بگويد: «پروردگارا! چرا (مرگ) مرا مدت کمى به تأخير نينداختى تا (در راه خدا) صدقه دهم و از صالحان باشم؟!»

شیطان عامل محرک ترک انفاق در آیه ۲۶۸ بقره :
شيطان، شما را (به هنگام انفاق،) وعده فقر و تهيدستى مى‏دهد؛ و به فحشا (و زشتيها) امر مى‏کند؛ ولى خداوند وعده «آمرزش» و «فزونى» به شما مى‏دهد؛ و خداوند، قدرتش وسيع، و (به هر چيز) داناست. (به همين دليل، به وعده‏هاى خود، وفا مى‏کند.)

امان ماندن از بخل و حرص، عامل رستگاری انسان:
آیه ۱۶ سوره مبارکه تغابن: پس تا مى‏توانيد تقواى الهى پيشه کنيد و گوش دهيد و اطاعت نماييد و انفاق کنيد که براى شما بهتر است؛ و کسانى که از بخل و حرص خويشتن مصون بمانند رستگارانند!

انفاق به اندازه وسع:
آیه ۷ از سوره مبارکه طلاق: آنان که امکانات وسيعى دارند، بايد از امکانات وسيع خود انفاق کنند و آنها که تنگدستند، از آنچه که خدا به آنها داده انفاق نمايند؛ خداوند هيچ کس را جز به مقدار توانايى که به او داده تکليف نمى‏کند؛ خداوند بزودى بعد از سختيها آسانى قرار مى‏دهد!

هدف اصلی قربانی کردن اطعام فقراء است :
تا شاهد منافع گوناگون خویش باشند؛ و در ايّام معيّنى نام خدا را، بر چهارپايانى که به آنان داده است، (به هنگام قربانى‏کردن) ببرند؛ پس از گوشت آنها بخوريد؛ و بينواى فقير را نيز اطعام نماييد!
آیه ۳۶ سوره مبارکه حج: و شترهاى چاق و فربه را (در مراسم حج) براى شما از شعائر الهى قرار داديم؛ در آنها براى شما خير و برکت است؛ نام خدا را (هنگام قربانى کردن) در حالى که به صف ايستاده‏اند بر آنها ببريد؛ و هنگامى که پهلوهايشان آرام گرفت (و جان دادند)، از گوشت آنها بخوريد، و مستمندان قانع و فقيران را نيز از آن اطعام کنيد! اين گونه ما آنها را مسخّرتان ساختيم، تا شکر خدا را بجا آوريد.

سه روز متوالی انفاق و اطعام مسکین و یتیم و اسیر به عشق خداوند:
در آیه ۸ و ۹ از سوره مبارکه انسان بیان می دارد: (امام علی(ع) و حضرت زهرا (سلام الله علیها) و حسنین سه روز متوالی افطار خود را با آب انجام دادند و) و غذاى (خود) را با اينکه به آن علاقه (و نياز) دارند، به «مسکين» و «يتيم» و «اسير» مى‏دهند! (و مى‏گويند:) ما شما را بخاطر خدا اطعام مى‏کنيم، و هيچ پاداش و سپاسى از شما نمى‏خواهيم! (و این اوج عشق به خداوند و خلوص ایمان است.)

کنار گذاشتن حق سائل و محروم از نشانه های نمازگزاران واقعی

ویژگیهای نماز گزاران واقعی از نظرخداوند در آیات ۱۹ الی ۳۵ سوره مبارکه معارج:
به راستی انسان بسیار حریص [و بی ‌اب] خلق شده است (۱۹) چون آسیبی به او رسد بی تاب است (۲۰) و چون خیری به او رسد بخل ورز است (۲۱) غیر از نمازگزاران (۲۲) همان کسانی که بر نمازشان پایدارند (۲۳) و همانان که در اموالشان حقی معین است (۲۴) برای سائل و محروم (۲۵) و کسانی که روز جزا را باور دارند (۲۶)و آنان که از عذاب پروردگارشان بیمناکند (۲۷) چرا که از عذاب پروردگارشان ایمنی نیست (۲۸) و کسانی که شرمگاه خود را حفظ کنند (۲۹) مگر بر همسران خود یا کنیزانشان که [در این صورت ] مورد نکوهش نیستند (۳۰) پس هر که فراتر از این جوید، آنها همان تجاوزکارانند (۳۱) و کسانی که امانت ها و پیمان خود را مراعات کنند (۳۲) و آنان که بر شهادت های خود ایستاده اند (۳۳) و کسانی که بر نمازشان مواظبت دارند (۳۴) آنها هستند که در باغ هایی [از بهشت ] گرامی داشته می شوند (۳۵) همانان که در اموالشان حقی معین است (۲۴)

آتش جهنم سزای کسی که به خاطر عدم ایمان به خداوند، دیگران را به اطعام مساکین ترغیب نکند:
[پس فرمان رسد:] او را بگیرید و در زنجیر کنید *آن گاه به دوزخش در آورید * سپس او را در زنجیری که طول آن هفتاد ذراع است در بند کشید *چرا که او به خدای بزرگ ایمان نمی آورد * و (دیگران) را به اطعام مسکین ترغیب و تشویق نمی کرد *

سه عامل تنگ شدن روزی برای مسلمان (نماز خوان) آیات ۱۵ الی ۲۰ سوره مبارکه فجر:
و اما چون او را بیازماید و روزیش را تنگ سازد پس گوید: پروردگارم مرا خوار کرد * چنین نیست [که خیال می کنید] * بلکه شما یتیمان را گرامی نمی دارید * و یکدیگر را بر اطعام فقراء ترغیب نمی کنید * و میراث [ضعیفان ] را یکجا می خورید * و مال را بسیار دوست می دارید [در حد دلباختگی ]

پنج صفتِ مسلمانان ضعیف الایمانی که روز جزا تکذیب می کنند آیات سوره مبارکه ماعون:
۱- او همان کسى است که يتيم را با خشونت مى‏راند
۲- و (ديگران را) به اطعام مسکين تشويق نمى‏کند!
۳- در نماز خود سهل‏انگارى مى‏کنند،۴- همان کسانى که ريا مى‏کنند،۵- و ديگران را از وسايل ضرورى زندگى منع مى‏نمايند.

 

انفاق و زکات و صدقه  از منظر معصومین
حضرت زهرا سلام الله عليها می فرمایند:
از دنیای شما سه چیز را دوست دارم : تلاوت قرآن، نگاه به چهرۀ رسول خدا (صلی الله علیه واله) و انفاق در راه خدا
حُبِّبَ إلیَّ مِنْ دُنْیاکُمْ ثَلاثٌ : تلاوَةُ کِتابِ اللهِ وَالنَّظَرُ فی وَجْهِ رَسولِ اللهِ وَالإنْفاقُ فی سَبیلِ اللهِ
نهج‌الحیاه،‌ حدیث ۱۶۴

امام حسن مجتبي عليه السلام می فرمایند:
بخل آن است كه انسان آنچه را انفاق و خرج مي‌كند از دست رفته و بيهوده بپندارد و آنچه را كه نگه مي‌دارد، مايه شرف و بزرگي بداند.
هو أنْ يَري الرَّجلُ ما أنفقهُ تَلَفاً و ما أمسَكَهُ شرَفا.
بحار الانوار، جلد ۷۵، صفحه ۱۱۳

امام موسي كاظم عليه السلام می فرمایند:
مال حرام رشد و نمو نمي كند و اگر ظاهراً زياد شود بركتي در آن نيست و از آن هر چه انفاق و بخشش نمايد، اجر و پاداشي نگيرد و هر چه بعد از خود بر جاي نهد، زاد و توشه اش به سوي آتش دوزخ گردد.
اِنّ الحرامَ لا يَنمِي و اِن نَمي لا يُبارَك له فيه و ما اَنفقه لم يُؤجَر عليه و ما خلَّفه كان زاده اِلي النار.
الکافي، جلد ۵، صفحه ۱۲۵

امیرالمومنین علیه السلام می فرمایند:
خوشا به حال کسی که زیادی مالش را انفاق کند و زیادی گفتارش را نگه دارد
طُوبَی لِمَنْ أنْفَقَ الفَضْلَ مِنْ مالِهِ وأمْسَكَ الفَضْلَ مِنْ کَلامِهِ.
بحار الأنوار، جلد ۶۸، صفحه ۲۸۳

امام حسن مجتبي عليه السلام می فرمایند:
معناي (بخل) چنين است كه انسان آنچه را به ديگري كمك و انفاق كند فكر نمايد كه از دست داده و تلف شده است و آنچه را ذخيره كرده و نگه داشته است خيال كند برايش باقي مي ماند و موجب شخصيّت و شرافت او خواهد بود.
سُئِلَ – عليه السلام – : عَنِ الْبُخْلِ؟ فَقالَ: هُوَ أنْ يَري الرَّجُلُ ما أنْفَقَهُ تَلَفاً، وَما أمْسَكَهُ شَرَفاً.
أعيان الشّيعة، جلد ۱، صفحه ۵۷۷

رسول خدا صلي الله عليه واله می فرمایند:
هر كس مالي از راه گناه به دست آورد و با آن صله رحم كند يا صدقه دهد يا در راه خدا انفاق نمايد، خداوند همه آنها را جمع كرده، در آتش اندازد.
مَن اَصابَ مالاً مِن مأثَمٍ فوَصَلَ به رَحِماً اَو تصدَّق به اَو اَنفقه في سبيل الله جمع الله له ذلك جميعاً ثمّ قَذَفَه في النار.
محجة البيضاء، جلد ۳، صفحه ۲۰۵

امام جعفر صادق عليه السلام می فرمایند:
براي بخيل همين بس كه به پروردگارش بدگمان است، كسي كه به جايگزيني انفاق و بخشش از طرف خداوند يقين داشته باشد، نيكو بخشش مي‌كند.
حَسْبُ البَخيلِ مِنْ بُخلِهِ سوء الظنِّ بِرَبِّهِ، مَن ‌أيْقَنَ بالخَلَفِ جادَ بالعطيِّه.
بحار الانوار، جلد ۷۰، صفحه ۳۰۷

امام جعفر صادق عليه السلام می فرمایند:
اگر جايگزيني انفاق و بخشش از طرف خداوند حق است ، پس بخل ورزيدن براي چی؟
إنْ كانَ الخَلَفُ مِنَ الله عزّوجل حقّاً فَالبُخلُ لِماذا؟
بحار الانوار، جلد ۷۵، صفحه ۱۹۰

امام هادي عليه السلام می فرمایند:
همانا ـ اموال ـ حرام، رشد و نموّ ندارد و اگر هم احياناً رشد كند و زياد شود بركتي نخواهد داشت و با خوشي مصرف نمي گردد. و آنچه را از اموال حرام انفاق و كمك كرده باشد أجر و پاداشي برايش نيست و هر مقداري كه براي بعد از خود به هر عنوان باقي گذارد معاقب مي گردد.
إنَّ الْحَرامَ لا يَنْمي، وَإنْ نَمي لا يُبارَكُ فيهِ، وَ ما أَنْفَقَهُ لَمْ يُؤْجَرْ عَلَيْهِ، وَ ما خَلَّفَهُ كانَ زادَهُ إلَي النّارِ.
الكافي، جلد ۵، صفحه ۱۲۵، حدیث ۷

احادیثی گهربار درباره صدقه دادن

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم:
الصَّدَقَةُ تَدْفَعُ الْبَلَاءَ وَ هِيَ أَنْجَحُ دَوَاءً وَ تَدْفَعُ الْقَضَاءَ وَ قَدْ أُبْرِمَ إِبْرَاماً وَ لَا يَذْهَبُ بِالْأَدْوَاءِ إِلَّا الدُّعَاءُ وَ الصَّدَقَة
صدقه بلا را برطرف مى‏ كند و مؤثرترينِ داروست. همچنين، قضاى حتمى را برمى‏ گرداند و درد و بيمارى‏ ها را چيزى جز دعا و صدقه از بين نمى ‏برد.
بحارالأنوار(ط-بیروت) ج ۹۳، ص ۱۳۷، ح ۷۱

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم:
اَلصَّدَقَةُ عَلى‏ وَجهِها و َاصطِناعُ المَعروفِ وَ بِرُّ الوالِدَينِ وَصِلَةُ الرَّحِمِ تُحَوِّلُ الشِّقاءَ سَعادَةً و َتَزيدُ فِى العُمرِ وَ تَقى مَصارِ عَ السُّوءِ؛
صدقه بجا، نيكوكارى، نيكى به پدر و مادر و صله رحم، بدبختى را به خوش‏بختى تبديل و عمر را زياد و از پيشامدهاى بد جلوگيرى مى‏كند.
نهج الفصاحه ص ۵۴۹ ، ح ۱۸۶۹

 پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم:
اَلصَّدَقَةُ بِعَشرَةٍ وَ القَرضُ بِثَمانِيَةَ عَشرَ وَ صِلَةُ الاِخوانِ بِعِشرينَ وَ صِلَةُ الرَّحِمِ بِاَربَعَةٍ وَ عِشرينَ؛
صدقه دادن، ده حسنه، قرض دادن، هجده حسنه، رابطه با برادران [دينى‏]، بيست حسنه و صله رحم، بيست و چهار حسنه دارد.
كافى(ط-الاسلامیه) ج4، ص10

امام على عليه السلام:
كَفِّروا ذُنوبَكُم وَ تَحَبَّبوا اِلى‏ رَبِّكُم بِالصَّدَقَةِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ؛
با صدقه و صله رحم، گناهان خود را پاك كنيد و خود را محبوب پروردگارتان گردانيد.
تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص ۳۹۵ ، ح ۹۱۵۲

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم:
اَلضّيافَةُ اَوَّلُ يَومٍ وَ الثانى وَ الثالثُ وَ ما بَعدَ ذلِكَ فَاِنَّها صَدَقَةٌ تُصَدّق بِها عَلَيهِ؛
ميهمانى يك روز و دو روز و سه روز است، بعد از آن هر چه به او دهى صدقه محسوب مى ‏شود.
كافى(ط-الاسلامیه) ج ۶، ص ۲۸۳، ح ۲

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم:
اَلا اُخبِرُكُم بِاَفضَلَ مِن دَرَجَةِ الصّيامِ وَ الصَّلاةِ وَ الصَّدَقَةِ؟ صَلاحُ ذاتِ البَينِ، فَاِنَّ فَسادَ ذاتِ البَينِ هِىَ الحالِقَةُ
آيا به چيزى با فضيلت ‏تر از نماز و روزه و صدقه (زكات) آگاهتان نكنم؟ و آن اصلاح ميان مردم است، زيرا تيره شدن رابطه بين مردم ريشه ‏كن كننده دين است.
نهج الفصاحه ص ۲۴۰ ، ح ۴۵۸

امام باقر علیه السلام:
اَلبِرُّ وَ الصَّدَقَةُ يَنفيانِ الفَقرَ وَ يَزيدانِ فِى العُمرِ وَ يَدفَعانِ عَن صاحِبِهِما سَبعينَ ميتَةَ سوءٍ
كار خير و صدقه، فقر را مى‏ بَرند، بر عمر مى‏ افزايند و هفتاد مرگ بد را از صاحب خود دور مى‏ كنند.
من لا یحضره الفقیه ج ۲ ، ص ۶۶ ، ح ۱۷۲۹

امام صادق علیه السلام:
صَدَقَةٌ يُحِبُّهَا اللّه‏ُ: إِصلاحٌ بَينَ النّاسِ إِذا تَفاسَدوا، وَتَقارُبٌ بَينَهُم إِذا تَباعَدوا
صدقه اى كه خداوند آن را دوست دارد عبارت است از: اصلاح ميان مردم هرگاه رابطه‏شان تيره شد و نزديك كردن آنها به يكديگر هرگاه از هم دور شدند.
كافى(ط-الاسلامیه) ج2، ص209، ح1

امام صادق علیه السلام :
ثَلاثَةٌ اُقسِمُ بِاللّه‏ِ أَنَّهَا الحَقُّ ما نَقَصَ مالٌ مِن صَدَقَةٍ و َلا زَكاةٍ وَ لا ظُلِمَ أَحَدٌ بِظَلامَةٍ فَقَدَرَ أَن يُكافِئَ بِها فَكَظَمَها إِلاّ أَبدَ لَهُ اللّه‏ُ مَكانَها عِزّا و َلا فَتَحَ عَبدٌ عَلى نَفسِهِ بابَ مَسأَلَةٍ إِلاّ فُتِحَ عَلَيهِ بابُ فَقرٍ
به خدا قسم سه چيز حق است: هيچ ثروتى بر اثر پرداخت صدقه و زكات كم نشد، در حق هيچ كس ستمى نشد كه بتواند تلافى كند، اما خويشتندارى نمود مگر اين كه خداوند بجاى آن به او عزت بخشيد و هيچ بنده ‏اى درِ خواهشى را به روى خود نگشود مگر اين كه درى از فقر به رويش باز شد.

بحارالأنوار(ط-بیروت) ج ۷۵، ص209، ح79

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم:
إنَّ الصَّدَقَة َلتُطفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ؛
صدقه، خشم پروردگار را فرو می‌نشاند.
نهج الفصاحه ص ۲۸۳ ، ح ۶۴۶

رسول اكرم صلى ‏الله ‏عليه ‏و ‏آله:
دخلت الجنّة فرأيت على بابها: الصّدقة بعشرة و القرض بثمانية عشر فقلت يا جبريل كيف صارت الصّدقة بعشرة و القرض بثمانية عشر قال لأنّ الصّدقة تقع في يد الغنيّ و الفقير و القرض لا يقع إلّا في يد من يحتاج إليه.
وارد بهشت شدم، ديدم بر در آن نوشته است (ثواب) صدقه ده برابر است و قرض هجده برابر. گفتم: اى جبرئيل چرا صدقه ده برابر و قرض هجده برابر است؟ گفت: زيرا صدقه به دست نيازمند و بى ‏نياز مى ‏رسد اما قرض جز به دست كسى كه به آن نياز دارد، نمى ‏رسد.
نهج الفصاحه ص ۴۸۰ ، ح ۱۵۵۷

امام صادق علیه السلام:
مَنْ تَصَدَّقَ فى يَوْمٍ اَو لَيْلَةٍ اِنْ كَانَ يَوْمٌ فَيَوْمٌ وَ اِنْ كانَ لَيْلَةٌ فَلَيْلٌ دَفَعَ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ عَنْهُ الْهَمَّ وَ السَّبُعَ وَ ميتَةَ السُّوءِ؛
هر كس در روز و يا شب صدقه بدهد ـ اگر روز است روز و اگر شب است، شب ـ خداوند از او غم و اندوه، درنده و مرگ بد را دور مى‏ كند.
ثواب الأعمال ص ۱۴۰

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم:
أُمِرْتُ أَنْ آخُذَ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَائِكُمْ فَأَرُدَّهَا فِي فَقُرَائِكُم‏
من مأمورم كه صدقه (و زكات) را از ثروتمندانتان بگيرم و به فقرايتان بدهم.
مستدرك الوسائل و مستنبط المسیل ج ۷، ص ۱۰۵ ، ح ۷۷۶۲

 پيامبر صلى‏لله‏ عليه ‏و ‏آله :
اَ لا اُخْبِرُكُمْ بِشَىْ‏ءٍ اِنْ اَنـْتُمْ فَعَلْتُموهُ تَباعَدَ الشَّيْطانُ مِنْـكُمْ كَما تَباعَدَ الْمَشْرِقُ مِنَ الْمَغْرِبِ؟ قالوا: بَلى، قالَ: اَلصَّوْمُ يُسَوِّدُ وَجْهَهُ وَ الصَّدَقَةُ تَـكْسِرُ ظَهْرَهُ وَ الْحُبُّ فِى اللّه‏ِ وَ الْمُوازَرَةُ عَلَى الْعَمَلِ الصّالِحِ يَقْطَعُ دابِرَهُ وَ الاِسْتِغْفارُ يَقْطَعُ وَ تينَهُ ؛
آيا شما را از چيزى خبر ندهم كه اگر به آن عمل كنيد، شيطان از شما دور شود، چندان كه مشرق از مغرب دور است؟ عرض كردند: چرا. فرمودند: روزه روى شيطان را سياه مى‏ كند، صدقه پشت او را مى ‏شكند، دوست داشتن براى خدا و هميارى در كار نيك، ريشه او را مى ‏كند و استغفار شاه رگش را مى ‏زند.
کافی(ط-الاسلامیه) ج ۴ ، ص ۶۲ ، ح ۲ {شبیه این حدیث در مکارم الاخلاق ص ۱۳۸}

امام صادق(ع) :صدقه درهم افضل من صيام يوم؛
يك درهم صدقه دادن از يك روز روزه مستحبى برتر و والاتر است.
من لا یحضره الفقیه ج ۲ ، ص ۸۴ ، ح ۱۷۹۴ – ثواب الاعمال ص ۸۲

 امام علی(ع) : إستَنزلوا الرِّزقَ بِالصَّدَقَةِ
با صدقه دادن، روزی خود را فرود آورید
تحف العقول ص ۶۰

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سرزمين قيامت سراسر (گرما) آتش است، مگر سايه مؤمن؛ زيرا كه صدقه اش بر او سايه مى افكند. [الكافي : ۴ / ۳ / ۶ ، ثواب الأعمال : ۱۶۹ / ۹.]
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه يك درهم در راه خدا بدهد، خداوند برايش هفتصد ثواب مى نويسد.[الأمالي للطوسيّ : ۱۸۳ / ۳۰۶.]
امام على(ع): به راستى كه هزينه كردن اين مال در راه طاعت خدا بزرگترين نعمت است و خرج كردن آن در راه معاصى او بزرگترين محنت (رنج). [غرر الحكم : ۳۳۹۲.]
امام على(ع): خوشا كسى كه زيادى مال خويش را انفاق كند و جلوى زياده گويى خود را بگيرد. [بحار الأنوار : ۹۶ / ۱۱۷ / ۹.]
امام على(ع): خوشا آنكه خود را خوار انگاشت و درآمدى (عملى) پاك و نهادى سالم و شايسته و اخلاقى نيكو يافت و زيادى مال و ثروتش را انفاق كرد و زبانش را از زياده گويى نگه داشت. [نهج البلاغة : الحكمة ۱۲۳.]
امام على(ع): شما به انفاق كردن آنچه به دست آورده ايد محتاجتريد تا به دست آوردن آنچه گرد مى آوريد. [غرر الحكم : ۳۸۲۷.]
امام على(ع): راستى كه شما به دادن [يا : پاداشِ ]آنچه عطا مى كنيد نيازمندتريد تا نياز فقير به آنچه از شما مى گيرد. [غرر الحكم : ۳۸۳۳.]
امام على(ع): سودى كه شما از آنچه بخشيده ايد مى بريد بيشتر از سودِ كسى است كه با خواهش از شما چيزى به او مى رسد. [غرر الحكم : ۳۸۳۴]
امام على(ع): صدقه، نزد خداوند بارور مى شود. [بشارة المصطفى : ۲۵ ، تحف العقول : ۱۷۲.]
امام على(ع): چيزى عطا مكن براى اينكه در قبال آن مقدار بيشترى طلب كنى.[بحار الأنوار : ۹۶ / ۱۴۴ / ۱۳.]
امام صادق(ع): ملعون است، ملعون كسى كه خداوند مالى به او ببخشد و او از آن مال صدقه اى ندهد. [بحار الأنوار : ۹۶ / ۱۳۳ / ۶۷.]

موضوع انفاق در احادیث از جلد دوازدهم میزان الحمکه

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: سرزمين قيامت سراسر (گرما) آتش است، مگر سايه مؤمن؛ زيرا كه صدقه اش بر او سايه مى‌افكند.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: مَن أعطى دِرهَما في سَبيلِ اللّه ِ كَتَبَ اللّه ُ لَهُ سبعَمِائةِ حَسَنَةٍ. هر كه يك درهم در راه خدا بدهد، خداوند برايش هفتصد ثواب مى‌نويسد.
امام على(ع):
إنّ إنفاقَ هذا المالِ في طاعَةِ اللّه ِ أعظَمُ نِعمَةٍ ، و إنّ إنفاقَهُ في مَعاصِيهِ أعظَمُ مِحنَةٍ .
به راستى كه هزينه كردن اين مال در راه طاعت خدا بزرگترين نعمت است و خرج كردن آن در راه معاصى او بزرگترين محنت (رنج).

امام على(ع):
طُوبى لِمَن أنفَقَ الفَضلَ مِن مالِهِ و أمسَكَ الفَضلَ مِن كلامِهِ.
خوشا كسى كه زيادى مال  خويش را انفاق كند و جلوى زياده گويى خود را بگيرد.

امام على(ع):
طُوبى لِمَن ذَلَّ في نَفسِهِ ، و طابَ كَسبُهُ ، و صَلُحَت سَريرَتُهُ (سِيرَتُهُ) ، و حَسُنت خَليقَتُهُ ، و أنفَقَ الفَضلَ مِن مالِهِ ، و أمسَكَ الفَضلَ من لِسانِهِ .
خوشا آنكه خود را خوار انگاشت و درآمدى (عملى) پاك و نهادى سالم و شايسته و اخلاقى نيكو يافت و زيادى مال و ثروتش را انفاق كرد و زبانش را از زياده گويى نگه داشت.

امام على(ع):
إنّكُم إلى إنفاقِ ما اكتَسَبتُم أحوَجُ مِنكُم إلَى اكتِسابِ ما تَجمَعونَ .
شما به انفاق كردن آنچه به دست آورده ايد محتاجتريد تا به دست آوردن آنچه گرد مى آوريد.

امام على(ع):
إنّكُم إلى إجراءِ ما أعطَيتُم أشَدُّ حاجَةً مِن السّائلِ إلى ما أخَذَ مِنكُم .
راستى كه شما به دادن [يا : پاداشِ ]آنچه عطا مى كنيد نيازمندتريد تا نياز فقير به آنچه از شما مى گيرد.

امام على(ع):
إنّكُم أغبَطُ بما بَذَلتُم مِن الرّاغِبِ إلَيكُم فيما وَصَلَهُ مِنكُم .
سودى كه شما از آنچه بخشيده ايد مى بريد بيشتر از سودِ كسى است كه با خواهش از شما چيزى به او مى رسد.

امام على(ع):
الصَّدَقَةُ تُنْمى عِندَ اللّه ِ.
صدقه، نزد خداوند بارور مى شود.

امام باقر(ع):
لا تُعطي العَطيَّةَ تَلتَمِسُ أكثَرَ مِنها .
چيزى عطا مكن براى اينكه در قبال آن مقدار بيشترى طلب كنى.

امام صادق(ع):
مَلعونٌ مَلعونٌ مَن وَهَبَ اللّه ُ لَه مالاً فلَم يَتَصَدَّقْ مِنهُ بشيءٍ .
ملعون است، ملعون كسى كه خداوند مالى به او ببخشد و او از آن مال صدقه اى ندهد.

هر كه انفاق كند به سود خود انفاق كرده است

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
كُلُّكُم مُكَلِّمٌ ربَّهُ يَومَ القِيامَةِ لَيس بَينَهُ و بَينَهُ تَرجُمانٌ ، فيَنظُرُ أمامَهُ فلا يَجِدُ إلاّ ما قَدَّمَ ، و يَنظُرُ عن يَمينِهِ فلا يَجِدُ إلاّ ما قَدَّمَ ، ثُمّ يَنظُرُ عن يَسارِهِ فإذا هُو بالنّارِ ، فاتَّقوا النّارَ و لَو بِشِقِّ تَمرَةٍ ، فإن لَم يَجِدْ أحَدُكُم فبِكَلِمَةٍ طَيّبَةٍ .
هر يك از شما در روز قيامت با پروردگارش سخن مى گويد و ميان او و خدا هيچ ترجمانى نيست. پس، رو به روى خود را مى نگرد و جز آنچه پيش فرستاده است چيزى نمى يابد، سمت راست خود را مى نگرد جز آنچه پيش فرستاده چيزى نمى يابد. سپس سمت چپ خود را مى نگرد ناگاه آتش را مى بيند. بنا بر اين، اگر شده با [صدقه دادن ]نصف خرمايى خود را از آتش برهانيد و اگر كسى از شما همان را هم نيافت، با سخنى خوش و پسنديده اين كار را بكند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به اصحاب خود فرمود:
أيُّكُم مالُ وارِثهِ أحَبُّ إلَيهِ مِن مالِهِ ؟ قالوا : يا رسولَ اللّه ِ ، ما مِنّا أحدٌ إلاّ مالُهُ أحَبُّ إلَيهِ مِن مالِ وارِثِهِ قالَ : فإنَّ مالَهُ ما قَدَّمَ ، و مالَ وارِثِهِ ما أخَّرَ .
كدام يك از شما مال وارثش را بيشتر از مال خود دوست دارد؟ اصحاب عرض كردند : اى رسول خدا! هيچ يك از ما نيست مگر اينكه مال خودش را بيشتر از مال و دارايى وارثش دوست دارد
حضرت فرمود : مالِ هر كس همان است كه [براى آخرت ]پيش مى فرستد، و مال وارثش آن است كه پس از خود بر جاى مى گذارد.

امام على(ع):
لَيسَ لأحَدٍ مِن دُنياهُ إلاّ ما أنفَقَهُ على اُخراهُ .
هيچ كس را از دنيايش بهره اى نيست مگر آنچه را كه براى آخرتش انفاق كند.

امام على(ع):
ما قَدَّمتَ مِن دُنياكَ فلِنَفسِكَ ، و ما أخَّرتَ مِنها فلِلعَدُوِّ .
آنچه از دنيايت [به سوى آخرت ]پيش فرستى از آن توست و آنچه از خود بر جاى گذارى از آنِ دشمن است.

امام على(ع):
إنّما لَكَ مِن مالِكَ ما قَدَّمتَهُ لاِخِرَتِكَ ، و ما أخَّرتَهُ فلِلوارِثِ .
در حقيقت از دارايى تو همان متعلّق به توست كه براى آخرتت پيش فرستى و آنچه پس از خود بگذارى از آنِ وارث است.

امام على(ع) در سفارش به فرزند بزرگوارش حسن عليه السلام ـ فرمود :
نّما لكَ مِن دُنياكَ ما أصلَحتَ بهِ مَثواكَ ، فأنفِقْ في حَقٍّ و لا تَكُن خازِنا لِغَيرِكَ .
در حقيقت بهره تو از دنيايت همان است كه با آن آخرتت را بسازى. پس در راه حق خرج كن و خزانه دار ديگران مباش.

امام على(ع) در سفارش به حضرت حسن(ع) نوشت:
و اعلَمْ أنّ أمامَكَ طَريقا ذا مَسافَةٍ بَعيدَةٍ ، و مَشَقَّةٍ شَديدَةٍ ، و أنّهُ لا غِنى بكَ فيهِ عن حُسنِ الارتِيادِ ، و قَدرِ (قَدِّرْ) بلاغِكَ مِن الزّادِ ، مَع خِفَّةِ الظَّهرِ ، فلا تَحمِلَنَّ على ظَهرِكَ فَوقَ طاقَتِكَ ، فيَكون ثِقلُ ذلكَ وَبالاً علَيكَ ، و إذا وَجَدتَ مِن أهلِ الفاقَةِ من يَحمِلُ لكَ زادَكَ إلى يَومِ القِيامَةِ ـ فيُوافِيكَ بهِ غَدا حَيثُ تَحتاجُ إلَيهِ ـ فاغتَنِمْهُ و حَمِّلْهُ إيّاهُ ، و أكثِرْ مِن تَزويدِهِ و أنتَ قادِرٌ علَيهِ ، فلَعلَّكَ تَطلُبُهُ فلا تَجِدُهُ ، و اغتَنِمْ مَنِ استَقرَضَكَ في حالِ غِناكَ ، ليَجعَلَ (يَحصَلَ) قَضاءهُ لكَ في يَومِ عُسرَتِكَ .
بدان كه تو راهى دور و دراز و پر مشقّت در پيش دارى و در پيمودن اين راه از عمل پسنديده و توشه اى چندان كه تو را سبكبار به منزل رساند بى نياز نيستى. پس بيش از توانت بر پشت خود بار مَنهِ كه سنگينى آن تو را بيازارد و هرگاه نيازمندى يافتى كه توشه تو را تا روز قيامت بر دوش كشد و فردا كه به آن نياز دارى آن را به تو تحويل دهد، وجود او را غنيمت دان و بار خويش را بر دوش او نِه و تا جايى كه مى توانى او را بار كن؛ زيرا چه بسا كه او را دگر باره بجويى و نيابى و نيز وجود كسى را كه در روزگار توانگريت از تو وام خواست غنيمت بدان تا در روز تنگ دستيت [روز قيامت] آن را به تو پس دهد.

امام على(ع):
إنّ العَبدَ إذا ماتَ قالَتِ المَلائكَةُ: ما قَدَّمَ ؟ و قالَ النّاسُ : ما أخَّرَ ؟ فقَدِّموا فَضلاً يَكُن لَكُم ، و لا تُؤَخِّروا كَلاًّ يَكُن علَيكُم .
هرگاه آدمى بميرد فرشتگان گويند : چه پيش فرستاد؟ و مردم گويند : چه باقى گذاشت؟ پس، چيزى براى خود پيش فرستيد تا از آنِ شما باشد و همه را بعد از خود باقى مگذاريد كه وبال شما خواهد بود.

خداوند وعده داده است كه انفاق را عوض خواهد داد

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
ما نَقَصَ مالٌ مِن صَدَقَة قَطُّ ، فأعطُوا و لا تَجبُنوا .
هيچ گاه مالى بر اثر صدقه دادن كم نشده است. پس عطا كنيد و نترسيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
ما طَلَعَت شَمسٌ قَطُّ إلاّ بُعِثَ بجَنبَتَيها مَلَكانِ ، إنّهُما يُسمِعانِ أهلَ الأرضِ إلاّ الثّقلَينِ : يا أيُّها النّاسُ هَلِمُّوا إلى ربِّكُم، فإنَّ ما قَلَّ و كَفى خَيرٌ مِمّا كثُرَ و ألهى ، و لا غَرَبَت شَمسٌ قَطُّ إلاّ و بُعِثَ بجَنبَتَيها مَلَكانِ يُنادِيانِ : اللّهُمّ عَجِّلْ لِمُنفِقٍ خَلَفا ، و عَجِّلْ لِمُمسِكٍ تَلَفا .
هرگز خورشيد طلوع نكرد مگر اينكه در دو طرف آن دو فرشته گماشته شدند كه با ندايى كه ساكنان زمين، به جز جن و انس آن را مى شنوند، آواز مى دهند : اى مردم! به سوى پروردگار خود بياييد؛ زيرا كه آنچه كم باشد و كفايت كننده بهتر است از آنچه بسيار باشد و غافل كننده. و هرگز خورشيد غروب نكرد مگر اينكه در دو پهلوى آن دو فرشته آواز دهند : بار خدايا! انفاقگر را زود عوض ده و ممسك را زود بى چيز گردان.

امام على(ع):
مَن أيقَنَ بالخَلَفِ جادَ بالعَطيَّةِ .
هر كه به عوض يقين داشته باشد، داد و دهش كند.

امام على(ع):
رُبَّ سَلَفٍ عادَ خَلَفا .
بسى پيش فرستاده شده اى كه عوضش باز آيد.

امام على(ع):
إذا قَدَّمتَ مالَكَ لآخِرَتِكَ و استَخلَفتَ اللّه َ سبحانَهُ على مَن خَلَّفتَهُ مِن بَعدِكَ ، سَعِدتَ بما قَدَّمتَ ، و أحسَنَ اللّه ُ لكَ الخِلافَةَ على مَن خَلَّفتَ .
هرگاه مال خود را براى آخرتت پيش فرستى و خداى سبحان را جانشين خويش بر بازماندگانت قرار دهى، خود به سبب آنچه پيش فرستاده اى خوشبخت گردى و خداوند هم درباره بازماندگانت، تو را نيكو جانشينى كند.

امام صادق(ع):
أنفِقْ و أيقِنْ بالخَلَفِ .
انفاق كن و به عوض يقين داشته باش.

امام صادق(ع):
إنّ الصَّدَقَةَ تَقضي الدَّينَ و تَخلُفُ بالبَركَةِ .
صدقه دادن، بدهى را ادا مى كند و بركت مى آورد.

امام صادق(ع):
[در هر شب جمعه دو فرشته ندا مى دهند]: [ يُنادي مَلَكانِ في كُلِّ لَيلَةِ جُمُعَةٍ ] : اللّهُمّ أعطِ كُلَّ مُنفِقٍ خَلَفا و كُلَّ مُمسِكٍ تَلَفا .
بار خدايا! به هر انفاقگرى عوض ده و هر ممسكى را بى چيز گردان.

امام صادق(ع):
ما أحسَنَ عَبدٌ الصَّدَقَةَ إلاّ أحسَنَ اللّه ُ الخِلافَةَ على وُلدِهِ مِن بَعدِهِ
هيچ بنده اى كار صدقه دادن را به خوبى انجام نداد، مگر اينكه خداوند بعد از او جانشين خوبى براى وى بر فرزندانش شد.

مكارم الأخلاق:
رجلٌ من أصحابِ الإمامِ الصّادقِ عليه السلام : قلتُ لأبي عبدِ اللّه عليه السلام : ··· قولُهُ تعالى : «و ما أنفَقْتُم من شيء فهو يخلفه ···» فَأراني اُنفِقُ و لا أرى خَلَفا! قالَ : أ فَتَرَى اللّه َ أخلَفَ وَعدَهُ ؟! قلتُ : لا ، قالَ : فمِمَّ ؟ قُلتُ : لا أدري ، قالَ : لَو أنّ أحَدَكُمُ اكتَسَبَ المالَ مِن حِلِّهِ و أنفَقَهُ في حَقِّهِ لَم يُنفِقْ دِرهَما إلاّ أخلَفَ اللّه ُ علَيهِ .
مردى از اصحاب امام صادق عليه السلام گفت به امام صادق عليه السلام عرض كردم [به استناد] آيه «و آنچه انفاق كنيد عوضش را او مى دهد···» انفاق مى كنم اما عوضى نمى بينم. حضرت فرمود : آيا خيال مى كنى خداوند خُلف وعده مى كند؟ عرض كردم : نه. فرمود : پس علّت چيست؟ عرض كرد : نمى دانم. حضرت فرمود : اگر فردى از شما مال حلال به دست آورد و به حقّ انفاق كند، درهمى انفاق نكند مگر اينكه خداوند عوض آن را بدهد.

ماندگارىِ انفاق شده و نابودىِ انفاق نشده

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
كُلُّ ما أبصَرتَهُ بعَينِكَ و استَخلاهُ قَلبُكَ فاجعَلْهُ للّه ِ فذلكَ تِجارَةُ الآخِرَةِ ؛ لأنَّ اللّه َ يقولُ: «ما عِنْدَكُمْ يَنْفَدُ و ما عِنْدَ اللّه ِ باقٍ» .
هر چه را كه با چشم خود ديدى و دلت آن را خواست، براى خدا قرار ده، كه اين است تجارت آخرت؛ زيرا خداى متعال مى فرمايد : «آنچه نزد شماست تمام مى شود و آنچه نزد خداست ماندنى است».

كنز العمّال ـ به نقل از عايشه:
أنّهُم ذَبَحوا شاةً ، فقالَ النَّبيُّ صلى الله عليه و آله : ما بَقِيَ ؟ فقالَت : ما بَقِيَ مِنها إلاّ كَتِفُها ، قالَ [ صلى الله عليه و آله ]: بَقِيَ كلُّها غيرَ كَتِفِها .
گوسفندى را سر بريدند [و گوشت آن را انفاق كردند]. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : چيزى مانده است؟ عايشه عرض كرد : به جز دستش، چيزى باقى نمانده است. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : به جز دستش، همه آن باقى مانده است.

امام على(ع):
لَم يَذهَبْ مِن مالِكَ ما وَعَظَكَ .
آنچه از مال و داراييت [كه از دست دهى و ]تو را پند (تجربتى) آموزد از دست نرفته است.

امام على(ع):
لَم يُرزَقِ المالَ مَن لَم يُنفِقهُ .
كسى كه مالى را انفاق نكند آن مال [در حقيقت ]به او روزى نشده است.

امام على(ع):
إنّ إعطاءَ هذا المالِ قِنيَةٌ ، و إنّ إمساكَهُ فِتنَةٌ .
راستى كه بخشيدن اين مال و دارايى، اندوخته اى [براى انسان ]است و نگاه داشتن آن [مايه] فتنه است.

امام على(ع):
جُودُوا بِما يَفنى تَعتاضُوا عَنهُ بِما يَبقى .
آنچه را از بين مى رود ببخشيد تا در عوض آنچه را ماندنى است به دست آوريد.

آداب انفاق كردن
مجمع البيان ـ به نقل از ابو الطفيل:
اشتَرى عليٌّ عليه السلام ثَوبا فأعجَبَهُ فتَصَدَّقَ بهِ .
على عليه السلام جامه اى خريد و از آن خوشش آمد، پس آن را صدقه داد.

امام صادق(ع):
كانَ أهلُ المَدينَةِ يأتُونَ بصَدَقَةِ الفِطرِ إلى مَسجِدِ رسولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله و فيهِ عِذقٌ . يُسمَّى الجَعرودَ . و عِذقٌ يُسمّى معافارةَ ، كانا عَظيمٌ نَواهُما ، رقيقٌ لِحاهُما ، في طَعمِها مَرارةٌ ، فقالَ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله للخارِصِ : لا تَخرُصْ علَيهِم هذينِ اللّونَينِ لَعلَّهُم يَستَحيونَ لا يأتُونَ بهِما ، فأنزَلَ اللّه ُ «يا أيُّها الّذِينَ آمَنُوا أنْفِقُوا مِنْ طَيِّباتِ ما كَـسَبْتُمْ ـ إلى قولِهِ ـ تُنْفِقُونَ»
مردم مدينه زكات فطر را به مسجد رسول خدا مى آوردند. در ميان آنها خوشه هاى خرمايى به نام جعرود (خرماى خشك ريز) و خوشه هايى به نام معافاره نيز وجود داشت. اين دو نوع خرما هسته درشت و كم گوشت و اندكى تلخ مزه بودند. رسول خدا صلى الله عليه و آله به حزّار فرمود : اين دو نوع خرما را براى آنان ارزيابى مكن تا بلكه خجالت بكشند و از اينها نياورند. پس، خداوند اين آيه را نازل فرمود : «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! از چيزهاى پاكيزه اى كه به دست آورده ايد انفاق كنيد ··· » .

الكافى:
و قَد قيلَ لِلإِمامِ الصّادقِ عليه السلام ، و كانَ يَتَصَدَّقُ بالسُّكَّرِ، أ تَتَصَدَّقُ بالسُّكّرِ؟! ـ : نَعَم، إنّهُ لَيس شَيءٌ أحَبَّ إلَيَّ مِنهُ ، فأنا اُحِبُّ أن أتَصَدَّقَ بأحَبِّ الأشياءِ إلَيَّ .
امام صادق عليه السلام شكَر صدقه مى داد. به ايشان عرض شد : آيا شكَر صدقه مى دهيد؟ فرمود : آرى، شكر را از هر چيز ديگرى بيشتر دوست دارم و از اين رو خوش دارم آنچه را بيشتر دوست دارم صدقه دهم.

وسائل الشيعه:
كانَ أبو الحسنِ الرِّضا عليه السلام إذا أكَلَ اُتِيَ بِصَحفَةٍ فتُوضَعُ بقُربِ مائدتِهِ ، فيَعمِدُ إلى أطيَبِ الطَّعامِ مِمّا يُؤتى بهِ فيَأخُذُ مِن كلِّ شيءٍ شيئا فيَضَعُ في تِلكَ الصَّحفَةِ ثُمّ يأمُرُ بها المَساكينَ ، ثُمّ يَتلو هذهِ الآيةَ «فَلا اقْتَحَمَ العَقَبَةَ» .حديث ثُمّ قالَ : عَلِمَ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ أنّهُ لَيسَ كُلُّ إنسانٍ يَقدِرُ على عِتقِ رَقَبَةٍ فجَعَلَ لَهُمُ السَّبيلَ إلَى الجَنّةِ
امام ابو الحسن الرضا عليه السلام هرگاه غذا مى خورد، قدحى برايش مى آوردند و كنار سفره اش مى گذاشتند و حضرت از بهترين غذاهايى كه برايش مى آوردند مقدارى برمى داشت و در آن قدح مى گذاشت و سپس دستور مى داد آن را به مستمندان بدهند و آنگاه اين آيه را تلاوت مى كرد : «نخواست به گردنه پا نهد». سپس فرمود : خداوند عزّ و جلّ مى دانست كه هر انسانى توانايى آزاد كردن بنده (فكّ رقبه) را ندارد، از اين رو راه[هاى ديگرى مانند اطعام هم براى ]رسيدن به بهشت براى آنان قرار داد.

هر كه در راه طاعت خدا خرج نكرد در راه معصيت او خرج خواهد كرد

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
مَن مَنَعَ مالَهُ مِن الأخيارِ اختِيارا صَرَفَ اللّه ُ مالَهُ إلَى الأشرارِ اضطِرارا .
هر كه مال خود را به اختيار از نيكان دريغ كند، خداوند مالش را به اجبار نصيب بدان گرداند.

امام باقر(ع):
ما مِن عَبدٍ يَبخَلُ بنَفَقَةٍ يُنفِقُها فيما يُرضِي اللّه َ إلاّ ابتُلِيَ بأن يُنفِقَ أضعافَها فيما أسخَطَ اللّه َ .
هيچ بنده اى نيست كه از خرج كردن چيزى در راهى خدا پسندانه بخل ورزد، مگر اينكه به خرج كردن دو چندانِ آن در راهى خدا ناپسند گرفتار شود.

امام صادق(ع):
اِعلَمْ أنّهُ مَن لَم يُنفِقْ في طاعَةِ اللّه ِ ابتُليَ بأن يُنفِقَ في مَعصيَةِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ ، و مَن لَم يَمشِ في حاجَةِ وَليِّ اللّه ِ ابتُلِـيَ بأن يَمشيَ في حاجَـةِ عَـدُوِّ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ
بدان كه هر كس در راه طاعت خدا خرج نكند، به خرج كردن در راه معصيت خداوند عزّ و جلّ گرفتار شود و هر كه در راه رفع نياز دوست خدا قدم برندارد، به قدم برداشتن در راه رفع نياز دشمن خداوند عزّ و جلّ گرفتار آيد.

امام صادق(ع):
ما مِن عَبدٍ يَمنَعُ دِرهَما في حَقِّهِ إلاّ أنفَقَ اثنَينِ في غَيرِ حَقِّهِ .
هيچ بنده اى نيست كه از خرج كردن يك درهم در راهى كه حقّ آن است دريغ ورزد مگر اينكه دو درهم به ناحق خرج كند.

امام صادق(ع):
مَن مَنَعَ حَقّا للّه ِ عَزَّ و جلَّ أنفَقَ في باطلٍ مِثلَيهِ .
هر كه يك حق از خداوند عزّ و جلّ دريغ ورزد، دو چندان آن را در راه باطل خرج كند.

امام كاظم(ع):
إيّاكَ أن تَمنَعَ في طاعَةِ اللّه ِ ، فتُنفِقَ مِثلَيهِ في مَعصيَةِ اللّه ِ
از خرج كردن در راه طاعت خدا دريغ مكن كه [لا جرم] دو چندان آن را در راه معصيت خدا خرج خواهى كرد.

فضيلت انفاق كردن تنگ دست
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :
ثَلاثَةٌ مِن حَقائقِ الإيمانِ: الإنفاقُ مِن الإقتارِ ، و إنصافُكَ النّاسَ مِن نَفسِكَ ، و بَذلُ العِلمِ لِلمُتَعلِّمِ .
سه چيز از حقيقت هاى ايمان است : انفاق كردن در حال تنگدستى، انصاف به خرج دادن با مردم و دانش بخشى به طالب دانش .

امام زين العابدين(ع):
إنّ مِن أخلاقِ المُؤمنِ الإنفاقَ على قَدرِ الإقتارِ .
از خصلت هاى مؤمن، انفاق كردن به اندازه تنگدستى است.

امام صادق(ع):
ثَلاثٌ مَن أتَى اللّه َ بواحِدَةٍ مِنهُنّ أوجَبَ اللّه ُ لَهُ الجَنّةَ : الإنفاقُ مِن إقتارٍ، و البِشرُ لجَميعِ العالَمِ، و الإنصافُ مِن نَفسِهِ.
سه چيز است كه هر كس يكى از آنها را به درگاه خداوند برد خدا بهشت را بر او واجب گرداند : انفاق در حال تنگدستى، خوشرويى با همه مردم و انصاف نشان دادن از خود.

پرهيز از مال اندوزى
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:
مَن أوكى على ذَهَبٍ أو فِضَّةٍ ، و لَم يُنفِقْهُ في سَبيلِ اللّه ِ، كانَ جَمرا يَومَ القِيامَةِ يُكوى بِهِ .
هر كه زر يا سيمى بيندوزد و آن را در راه خدا خرج نكند، روز قيامت شراره اى مى شود و او را با آن داغ مى كنند.

الترغيب و الترهيب:
قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ لِبلالٍ و عِندَهُ صُبرٌ مِن تَمرٍ ـ : ما هذا يا بِلالُ ؟ قالَ : اُعِدُّ ذلكَ لأضيافِكَ . قالَ : أ ما تَخشى أن يَكونَ لَكَ دُخانٌ في نارِ جَهَنَّمَ ؟ ! أنفِقْ يا بِلالُ ، و لا تَخشَ مِن ذي العَرشِ إقلالاً .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خطاب به بلال حبشى آنگاه كه مقدارى خرما نزد او بود فرمود : اين چيست اى بلال؟ عرض كرد : اين را براى ميهمانان شما فراهم مى آورم. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : آيا نمى ترسى كه اينها به دودى در آتش دوزخ برايت تبديل شود؟! انفاق كن اى بلال! و از خداوند صاحب عرش، ترسِ تنگدستى نداشته باش.

الترغيب و الترهيب به نقل از انس بن مالك:
اُهدِيَت لِلنَّبيِّ صلى الله عليه و آله ثَلاثُ طَوائرَ ، فأطعَمَ خادِمَهُ طائرا ، فلَمّا كانَ مِن الغَدِ أتَتهُ بِها ، فقالَ لَها رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : أ لَم أنهَكِ أن تَرفَعي شَيئا لغَدٍ ؟! فإنَّ اللّه َ يَأتي برِزقِ غَدٍ
گوشت سه پرنده را براى رسول خدا صلى الله عليه و آله هديه آوردند. پيامبر يكى از آنها را به خادمه اش داد تا بخورد. فرداى آن روز، خدمتكار آن پرنده را خدمت پيامبر آورد. رسول خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: مگر به تو نگفته بودم كه [هيچ گاه ]چيزى را براى فردا ذخيره نكن؟! زيرا خداوند روزى هر فردايى را مى دهد.

كسى كه انفاقش پذيرفته نمى شود:
امام باقر(ع) در پاسخ به سؤال از آيه «و لا تيمّموا الخبيث منه تنفقون ؛ و در پى ناپاك آن نرويد كه از آن انفاق كنيد» ـ فرمود:
كانَ النّاسُ حينَ أسلَموا عِندَهُم مَكاسِبُ مِن الرِّبا و مِن أموالٍ خَبيثَةٍ ، فكانَ الرّجُلُ يَتعَمَّدُها مِن بَينِ مالِهِ فتَصَدّقَ بها ، فنهاهُمُ اللّه ُ عَن ذلكَ، و إنّ الصَّدَقَةَ لا تَصلُحُ إلاّ مِن كَسبٍ طَيِّبٍ .
مردم زمانى كه اسلام آوردند درآمدهايى از ربا و اموال حرام در اختيار داشتند و افراد به سراغ اين درآمدها در بين دارايى هاى خود مى رفتند و آنها را صدقه مى دادند، اما خداوند آنان را از اين كار نهى فرمود؛ چرا كه صدقه دادن جز از درآمد پاك و حلال درست نيست.

امام صادق(ع):
لَو أنَّ النّاسَ أخَذوا ما أمَرَهُمُ اللّه ُ بهِ فأنفَقوهُ فيما نَهاهُم عَنهُ ما قَبِلَهُ مِنهُم ، و لو أخَذوا ما نَهاهُمُ اللّه ُ عَنهُ فأنفَقوهُ فيما أمَرَهُمُ اللّه ُ بهِ ما قَبِلَهُ مِنهُم ؛ حتّى يأخُذوهُ مِن حَقٍّ و يُنفِقوهُ في حَقٍّ .
اگر مردم از راهى كه خداوند به آنان فرمان داده است كسب درآمد كنند و آنها را در راهى كه خداوند از آن بازشان داشته است انفاق كنند، آن را از ايشان نمى پذيرد و اگر از راهى كه آنها را از آن نهى كرده است درآمد به دست آورند و آن درآمد را در راهى كه خداوند بدان فرمانشان داده است به مصرف رسانند باز از آنان نمى پذيرد، مگر اينكه از راه حلال به دست آورند و در راه حلال انفاق كنند.

امام صادق(ع) درباره آيه «أنفقوا من طيّبات ما كسبتم؛ از پاكى هاى آنچه به دست آورده ايد، انفاق كنيد» فرمود:
كانَ القَومُ قد كَسَبوا مَكاسِبَ سَوءٍ في الجاهِليَّةِ ، فلَمّا أسلَموا أرادُوا أن يُخرِجوها مِن أموالِهِم ليَتَصَدَّقوا بها ، فأبَى اللّه ُ تباركَ و تعالى إلاّ أن يُخرِجوا مِن أطيَبِ ما كَسَبوا .
مردم در زمان جاهليت درآمدهاى ناروا به دست آورده بودند و بعد از آنكه اسلام آوردند تصميم گرفتند آنها را از اموال خود خارج كنند و صدقه بدهند، اما خداوند تبارك و تعالى قبول نكرد مگر اينكه [صدقه را] از پاكترين درآمدهايشان بپردازند.

برای دیدن مطلب بیشتر در مورد زکات و انفاق اینجا کلیک کنید.