مکروه چیست؟
مکروه، در لغت به معنای امر ناپسند و نامطلوب است و در فقه برای اشاره به عملی به کار می رود که انجام آن گرچه حرام نیست، اما ترک کردن آن بهتر است.انجام ندادن عمل مکروه بهتر از انجام دادنش می باشد،مکروه در کنار واجب، حرام، مستحب و مباح یکی از احکام پنج گانه است.
در واقع خداوند از انجام مکروهات کراهت دارد، چون در کمال رشد معنویت انسان خلل ایجاد میکند، و از شأن انسان کاسته میشود.
حقیقت مکروهات: مکروهات معمولاً در سلوک مراتب انسانی و عرفانی جایگاه ویژه ای دارد، اگر بخواهیم در قالب مثال مکروهات را روشن کنیم این است که اگر دانش آموز سطح اول بعد از فراگیری خواندن و نوشتن یک غلط املایی داشته باشد خیلی برای معلم ناراحت کننده نیست و معمولی جلوه میکند، ولی اگر همین غلط املایی را یک دانشجو داشته باشد، بسیار برای استاد، تعجب آور و ناراحت کننده است، تا جایی که دانشجو را به شدت مؤاخذه خواهد کرد.
دقیقاً همین حالت هم بین خداوند و بندگانش وجود دارد. کسی که تازه مسلمان شده است، اگر مکروه انجام دهد بر او ایرادی نیست، لکن مسلمانی که به درجه ای بالا از ایمان رسیده اگر مرتکب مکروهی شود، قطعاً در شأن او نیست و برای خداوند ناراحت کننده است.
در رساله های عملیه و دیگر کتب فقهی، در کنار اشاره به واجبات و محرمات، مکروهات هر باب نیز ذکر شده است؛ برای مثال مکروهات باب خوردن و آشامیدن ، مثل کراهت خوردن گوشت اسب و الاغ. مکروهات تخلی مانند کراهت بول کردن در آب، یا ایستاده بول کردن؛ یا مکروهات ذبح حیوانات از جمله سربریدن حیوان در مقابل حیوانی دیگر و مانند اینها.
سید محمدکاظم یزدی در کتاب عروة الوثقی آورده است همانطور که در سایر احکام پنج گانه تقلید واجب است، در مکروهات نیز تقلید از مجتهد واجب است.
مکروه دو معنی عمده دارد :
الف- معنای مکروه در عبادت :
مکروه در عبادات به معنای این است که انجام عمل مکروه ثواب عبادت را کمتر می کند، مثلا تلاوت قرآن برای فرد جنب و یا خانم هایی که در عادت ماهیانه هستند، مکروه است یعنی ثواب تلاوت قرآن کریم برای آنان کمتر است.
ب- معنای مکروه در غیر عبادت :
مکروه در غیر عبادت به معنای آن است که انجام ندادن عمل مکروه بهتر از انجام دادنش می باشد، مثلا ایستاده آب خوردن در شب کراهت دارد یعنی گرچه آب خوردن در حال ایستاده در وقت شب حرام نیست اما بهتر است از انجام آن خودداری شود.
اقسام کراهت
عمل مکروه ازجهت نوع کراهتش در اسلام ، بر چند قسم است، که عبارتند از:
تحریمی و تنزیهی ؛ از جهت میزان کراهت شارع
مکروه تحریمی : عمل مکروهی است که شارع از آن کراهت زیادی دارد. مانند ترک مستحبات مؤکد.
مکروه تنزیهی : عملی است که انجامش گرچه مورد نهی است، اما ثوابی که به آن عمل داده می شود، کمترین اندازه ثواب اعمال مشابهش است. مانند نماز خواندن در مکانی که مجسمه یا عکس در آن باشد یا روزه گرفتن در روز عاشورا ، البته به شرط اینکه قصدش از روزه گرفتن، توهین به این روز و کسب برکت از این روز نباشد که در این صورت حرام است .
مطلق و مقید ؛ از جهت وضعیت کراهت در دستور شارع
مکروه مطلق : به فعلی گفته میشود که کراهت آن، بر چیزی متوقف و مشروط نیست، مانند:خوردن گوشت اسب و تخم مرغ.
مکروه مقید :به فعلی گفته می شود که کراهت آن بر چیزی متوقف و مشروط است، مانند:نماز، به شرطی که در حمام خوانده شود.
معلق و منجّز ؛ از جهت کیفیت دستور شارع
مکروه معلق : به فعلی گفته می شود که وجودش بر امر غیر مقدوری متوقف است، هرچند کراهت آن فعلی است؛ به بیان دیگر، مکروه معلق، به عملی گفته میشود که کراهتش فعلی، ولی وجود مکروه استقبالی است..
مکروه منجّز: عملی است که هم کراهت آن و هم خود عمل مکروه، در یک زمان وجود دارند و حالت انتظاری ندارد.
اصلی و تبعی ؛ از جهت تعلق کراهت
مکروه اصلی : به عملی گفته می شود که شارع به صورت مستقل، آنرا مکروه معرفی کرده است؛ مانند نماز خواندن در حمام.
مکروه تبعی : به عملی گفته می شود که خطاب مستقلی بر کراهت آن دلالت نمی کند، بلکه کراهت شارع از راه های دیگری فهمیده می شود؛ مانند نهی از نماز خواندن در حمام که به صورت ضمنی، رفتن به حمام به قصد نماز خواندن را نیز نشان می دهد.
نفسی و غیری ؛ از جهت کیفیت مطلوب بودن متعلق تکلیف
مکروه نفسی : عملی است که کراهت آن برای خودش است نه به این جهت که مقدمه انجام عمل مکروه دیگری است.
مکروه غیری : عملی است که به خودی خود، انجامش کراهتی ندارد، اما از آنجا که انجامش مقدمه انجام مکروه دیگری است، آنرا مکروه تبعی می گویند؛ مانند کراهت حمام رفتن برای خواندن نماز که حکم کراهت از جانب کراهت نماز خواندن برای رفتن به حمام نیز اثبات شده است.
لذا از منتظران گرانقدر که علاقه دارند بیشتر در مسیر رشد معنوی قرار گیرند، دعوت میشود به منوی ۲۰۰۰ مستحب و مکروه مراجعه نموده و هر کدام از مکروهات را که خواستند انتخاب نموده و در منوی عهد دلخواه آن را به ثبت برسانند.