گناهان کبیره

** لیست گناهان کبیره از منظر قرآن و احادیث **
ردیف	عنوان گناه	توضیح مختصر گناه	ردیف	عنوان گناه	توضیح مختصر گناه
1	شرک	برای خداوند شریک قرار دادن و او را  ناتوان و کوچک به حساب کردن	21	استخفاف به حج	یعنی اگر مسلمانی از روی بی اهمیتی و با وجود تمکن مالی و نبود هیچ مانعی، برای رفتن به حج واجب، اقدام نکند.
2	ناامیدی  از رحمت الهي	نا امیدی از رحمت خداوند از بزرگترین گناهان است و اولین مأیوس درگاه الهی ابلیس بود. ابلیس از ابلاس می آید و به معنای (بسیار ناامید)  می باشد.	22	ترک يکي از واجبات	ترک کردن از روی بی اهمیتی و عمدا ، هر یک از واجبات الهی
3	بد گمانی نسبت به پروردگار	یعنی خداوند را متهم ساختن به کارهایی که ذات مقدسش از آن چیزها پاک و منزه است. و در خور و شایسته  شأن خداوند نیست.	23	هتک مشاهد و تربت حسيني	تخریب کردن یا بی حرمتی کردن،به هر یک از حرم های ائمه معصومین و یا حرمهای امام زادگان به هر طریق و وسیله
4	آدم کشي ( قتل)	به عمد و به ناحق و از روی ظلم و تجاوز کسی را کشتن	24	هتک کعبه	تخریب کردن یا بی حرمتی کردن، به خانه کعبه
5	عقوق والدين	یعنی پدر یا مادر یا هر دو با هم به خاطر ناراضی بودن از فرزند، به او بگویند تو دیگر فرزند ما نیستی و او را رها کنند.	25	اصرار بر گناه و کوچک شمردن گناه	پشیمان نشدن از انجام هر یک از گناهان صغیره و به فکر توبه نبودن، و آن گناهان را کوچک شمردن
6	قطع رحم	ترک صله رحم و به دیدار خویشاو ندان نرفتن و حتی از آنان احوالپرسی نکردن	26	حيف در صيت	یعنی متوفی، ورثه را از ارث محروم سازد و بیش از ثلث مال خود را وصیت کند .
7	خوردن مال يتيم	حق و ارث فرزند یتیمی را به طریقی تصاحب کردن	27	غيبت کردن	یعنی حرفی پشت سر کسی گفته شود که او راضی نباشد، حتی اگر آن مطلب حقیقت داشته باشد و اگر آن مطلب حقیقت نداشته باشد دو گناه کبیره محسوب می شود ۱) تهمت و ۲) غیبت.
8	ربا خواري	پول به کسی قرض دادن و از او علاوه بر اصل پول، سود هم گرفته شود	28	نمیمه یا خبر چینی	سخن یا عمل فردی را برای دیگران  بازگو کردن ، که باعث ناراحتی ،فتنه،آشوب و اختلاف شود.
9	زنا	همبستر شدن زن و مرد بدون آنکه بین آنها خطبه عقد خوانده شود.	29	استهزاء به مومن	مسخره کردن و دست انداختن دیگران
10	لواط	همبستر شدن  دو مرد با هم	30	سبب و طعن	ناسزا گویی و فحش دادن و نیز طعنه زدن به دیگری
11	قذف	اتهام زنا به دیگری  زدن یا او را زنا زاده خواندن ، بدون آنکه این اتهام حقیقت داشته باشد.	31	خوار کردن مومن	به هر عمل یا حرف و یا به هر شکلی باعث شویم که فردی خوار و حقیر شود.
12	شرابخواري	نوشیدن مشروبات الکلی و شراب از روی آگاهی و عمد	32	اذيت مومن	هر عملی که باعث شویم دیگری اذیت شود. مثلا سد معبر کردن راه دیگران
13	قمار	شرط بندی کردن سر پول	33	دشمني با مومن	یعنی به هر دلیل با مومنی دشمنی کنیم و در صدد ضربه زدن به او برآییم.
14	سرگرمي به آلات موسيقي	استفاده از هر آلات موسیقی که باعث غفلت از یاد خدا شود، و به عبارتی موجب هدایت انسانها نشود و صرفا برای سرگرمی و لهو و لعب باشد.	34	سرزنش و رسوا نمودن مومن	یعنی مومنی را به خاطر عیب یا گناهش سرزنش کنیم و آبروی او را ببریم.
15	آوازه خواني	خوانندگی موجب مفسده بالفعل یا  بالقوه  می باشد . و انسان را از یاد خدا دور می سازد.	35	همسايه آزاري	یعنی به هر وسیله ای همسایه را اذیت کنیم. با او مدارا  نکنیم و بر او سخت بگیریم
16	دروغ	گفتن هر مطلبی که حقیقت نداشته باشد چه به شوخی و چه جدی	36	مکر و نيرنگ	کلاهبرداری و کلاه کذاری در هر زمینه
17	سوگند دروغ	قسم خوردن برای  مطلبی که حقیقت نداشته باشد.	37	دوروئي	یعنی در برخورد با دیگران صادقانه نباشیم و حرف  و عمل یکی نباشد.
18	گواهي دروغ	شهادت دادن به عنوان شاهد،  برای  موضوعی که حقیقت نداشته باشد.	38	احتکار	یعنی با هر نیتی (مال اندوزی و طمع ورزی و…) کالای مورد نیاز مردم  را در انبار حبس کنیم.
19	گواهي ندادن	امتناع از شهادت دادن ، آنجایی که برای روشن شدن حقیقت به شهادت او نیاز  باشد .	39	حسد ورزیدن	یعنی نسبت به فضیلت و برتری دیگری ناراحت باشیم و در دل آرزو کنیم که هر چه زودتر از آن فضیلت محروم شود و از رسیدن بدی به او  خوشحال شویم.
20	پيمان شکني  و عدم وفای به عهد	به قول و عهد خود عمل نکردن ، در صورتی که هیچ مانعی قابل قبول،  برای وفا نکردن به عهد وجود  نداشته باشد.	40	هجو مومن به شعر يا نثر	زیر سوال بردن مومن و مسخره کردن او به وسیله شعر یا هر نوشته ای
41	خيانت به امانت	یعنی در چیزی که به ما به عنوان امانت سپرده شده، خیانت نماییم	57	استمناء	عمل خود ارضایی مردان
42	دزدی	یعنی استفاده و مصرف اموال دیگری بدون رضایت او	58	قيادت و دنائت	دلالی روابط نامشروع
43	کم فروشي (گران فروشی)	یعنی جنس نامرغوب را به قیمت جنس  مرغوب بفروشیم، یا در کیل و اندازه کم یگذازیم ، هر چند تاچیز باشد .و یا اینکه جنس را خارج از قیمت متعارف بفروشیم	59	مساحقه (همجنس بازی زنان)	به روابط نامشروع و همجنس بازی زنان گفته می شود.
45	حرامخواري	یعنی کسب روزی غیر حلال یا کسب روزی از راه نامشروع مثلا قاچاق کالا و مخدر	60	بدعت	بوجود آوردن چیزی جدید در دین که قبلا وجود نداشته و انتشار آن در مسلمانان
46	بس حقوق		61	فتنه انگيزي	اقدام به اعمال و رفتار و بیان سخنانی دروغین که باعث دعوا و آشوب گردد
47	فرار از جهاد	یعنی آنجایی که حکم جهاد  واجب شد، در جهاد شرکت نکنیم، یا اینکه در میدان جهاد شرکت کنیم و بعد از دیدن وضعیت و سختی آن ، به خاطر  ترس و یا هر دلیل دیگری فرار کنیم.	62	جنگ در ماه حرام	جنگ و کشتار و خونریزی در ۴ ماه رجب، ذی القعده، ذی الحجه،محرم
48	تعرب بعد الهجره	یعنی سکونت گزیدن در سرزمین کفر، به شرطیکه موجب نقص دین مسلمان گردد، مگر برای تبلیغ دین	63	هتک قرآن	توهین و حرمت شکنی نسبت به کتاب آسمانی قرآن
49	کمک به ستمگران	کسی که به هر نحو و وسیله به ستمگر کمک و یاری  رساند	64	کفران نعمت	ناسپاسی نعمتهای خداوند بوسیله زبان و یا عملی انجام دهیم ، که ناسپاسی محسوب شود.
50	ياري نکردن ستمديدگان ()	یاری نکردن ستمدیدگان طبق آیات صریح قرآن گناه محسوب می شود. مانند آیه شریفخ ۷۲ سوره انفال	65	حکم نا حق و قضاوت ناحق	قضاوت کردن ناحق در مورد دیگران و یا حکم صادر کردن نا بحق در مورد دیگران. (ندانسته قضاوت کردن در مورد دیگران)
51	سحر و جادو	سحر و جادو کردن دیکران برای دستیابی به منافع یا اهدافی خاص	66	هتک مساجد	هر گونه حرف یا عمل و رفتاری که باعث  بی حرمتی به مسجد گردد.
52	اسراف	افراط و زیاده روی در استفاده از چیزهای حلال چه خوردنی باشد یا نباشد.	67	بهتان و سوء ظن (بدگمانی)	اگر در مورد شخص یا اشخاصی  فکر بد کنیم مرتکب سوء ظن و بدبینی شده ایم و اگر این فکر بد در مورد اشخاص را به دیگران بازگو کنیم، مرتکب تهمت و افترا و بهتان شده ایم.
53	کبر ورزيدن (تکبر)	تکبر داشتن ، مثلا کسی که آغاز کننده سلام نباشد و منتظر باشد تا دیگران به او سلام کنند.	68	بازداشتن از راه خدا	یعنی به صورت مستقیم یا غیر مستقیم  نگذاریم شخصی بتواند دستورات خدا را اطاعت کند. مانند جلوگیری مادر و پدر از نماز خواندن فرزندشان یا جلوگیری از رفتن به جبهه و جهاد
54	جنگ با مسلمانان	جنگیدن به ناحق با مسلمانان	69	هتک کعبه	هر گونه حرف یا عمل و رفتاری که باعث  بی حرمتی به خانه کعبه شود.
55	خوردن مردار و خوردن گوشت خوک	خوردن گوشت حیوان حرام گوشت مانند خوک و خوردن گوشت حیوانی حلال گوشت، که ذبح اسلامی نشده باشد	70	فروختن اسلحه به کفّار	فروختن هر گونه سلاح سرد یا گرم به کفار و دشمنان اسلام
56	ترک نماز عمداٌ	کسی که از روی بی اهمیتی و سهل انگاری یا هر دلیل دیگری نماز را ترک کند	71	زکات ندادن	کسی که از روی خود خواهی و خساست از دادن زکات امتناع می کند.

***نکـات***

• تكرار گناه صغيره ، آن را تبديل به گناه كبيره مى كند. ** امام باقر عليه السلام در شرح اين آيه فرمود: اصرار، عبارت از اين است كه كسى گناهى كند و از خدا آمرزش ‍ نخواهد و در فكر توبه نباشد.**اميرمؤ منان على عليه السلام فرمود: از اصرار بر گناه بپرهيز، چرا كه از بزرگترين جرايم است. (مستدرك الوسايل،موسسه ج11، ص368)
• اگر کسی فکر کند که خداوند گناهانش را نمی بخشد، در واقع خدا را کوچک شمرده و کوچک شمردن خداوند، شرک محسوب می شود و شرک هم از بزرگترین گناهان کبیره می باشد.
• خداوند در آیه ۵۳ سوره مبارکه زمر می فرماید: بگو اى بندگان من كه بر خويشتن زياده‏ روى روا داشته‏ ايد از رحمت‏ خدا نوميد مشويد در حقيقت ‏خدا همه گناهان را مى ‏آمرزد كه او خود آمرزنده مهربان است (۵۳)

 

«گناه» عملي است كه با اراده و رضايت الهي در تضاد بوده ، با ايجاد نوعي “ تاريكي” معنوي در نفس انسان، آدمى را از خداي متعال كه “نور” آسمانها و زمين است، دور مى‏سازد و به عبارت ديگر، موجب بازماندن وى از كمال و قرب به خدا مى‏گردد.

تعيين اين كه چه چيزي گناه است و چه چيزي ثواب از طريق كتاب و سنت مقدور است، زيرا در بسياري از موارد، گناه بودن عملي قابل تشخيص عقلاني نيست و خداي متعال است كه اين موارد را به اقتضاي علم و حكمت مطلق خود، از طريق وحي و دين، براي بشر بيان نموده است.

اقسام گناه:

عالمان اسلامي گناهان را بر دو گونه تقسيم نموده اند: گناهان كبيره (بزرگ) و گناهان صغيره (كوچك)..

اين تقسيم بندى از قرآن و روايات سرچشمه گرفته است ؛ در قرآن چنين مى خوانيم: اگر از گناهان كبيره اى كه از آن نهى شده ايد، اجتناب كنيد، گناهان كوچك شما را مى پوشانيم وشما را در جايگاه خوبى وارد مى سازيم . (نساء، ۳۱)  ۱

 و در جاى ديگر آمده است: و كتاب (نامه اعمال ) در آنجا گذارده شود، گنهكاران را مى بينى كه از آنچه در آن است ، ترسان و هراسناكند، و مى گويند: اى واى بر ما، اين چه كتابى است كه هيچ عمل كوچك و بزرگى نيست ، مگر اينكه آن را شماره كرده است ؟ (كهف، ۴۹) ۲

و درباره ى بهشتيان مى خوانيم: مواهب آخرت ، جاودانه است براى آنانكه از گناهان بزرگ و كارهاى زشت پرهيز مى كنند. (شوري، ۳۸) ۳

از اين آيات به روشنى استفاده مى شود، كه گناهان ، دو گونه اند: كبيره و صغيره و همچنين استفاده مى شود بعضى از گناهان ، بدون توبه حقيقى بخشودنى نيست ، ولى بعضى از آنها بخشودنى است .

امام على عليه السلام در گفتارى فرمود: گناهان بر سه گونه اند: گناه بخشودنى و گناه نابخشودنى و گناهى كه براى صاحبش ، هم اميد بخشش داريم و هم ترس از كيفر.

 سپس فرمود: اما گناهى كه بخشيده است ، گناه بنده اى است كه خداوند او را در دنيا كيفر مى كند و در آخرت كيفر ندارد. در اين صورت خداوند حكيم تر و بزرگوارتر از آن است كه بنده اش را دو بار كيفر كند.

اما گناهى كه نابخشودنى است ، حق الناس است يعنى ظلم بندگان نسبت به همديگر كه بدون رضايت مظلوم بخشيده نمى شود.

و اما نوع سوم ، گناهى است كه خداوند آن را بر بنده اش پوشانده ، توبه را نصيب او نموده است ، و در نتيجه آن بنده هم از گناهش هراسان است و هم اميد به آمرزش پروردگارش دارد، ما نيز درباره ى چنين بنده اى ، هم اميدواريم و هم ترسان . (بحار الانوار، ج6، ص29) ۴

 

ملاك كبيره (بزرگ) بودن گناه:

در قرآن مجيد و كلام معصومين (ع) كليه اعمالى كه گناه محسوب مى‏شود، بيان گرديده است ، منتهي كبيره بودن گناه، پيرو ملاك هايي است.

در كتاب تحرير الوسيله امام خمينى قدس سره پيرامون معيار گناهان كبيره ، چنين آمده است :

۱- گناهانى كه در مورد آنها در قرآن يا روايات اسلامى وعده ى آتش ‍ دوزخ ، داده شده باشد.

۲- از طرف شرع ، به شدت ، از آن نهى شده است .

۳- دلايلي وجود دارد كه معلوم مي شود آن گناه ، بزرگتر از بعضى از گناهان كبيره است .

۴- عقل ، حكم كند كه فلان گناه، كبيره است .

۵- در ذهن مسلمينِ پاى بند به دستورات الهى ، چنين تثبيت شده كه فلان گناه ، از گناهان بزرگ است .

۶- از طرف پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) يا امامان (عليهم السلام) در خصوص گناهى تصريح شده كه از گناهان كبيره است .

(برخي از فقها تعزير را نشانه كبيره بودن گناه مي دانند كه در اين صورت استمنا نيز از گناهان كبيره محسوب خواهد شد ، زيرا در روايتي آمده است كه علي (ع)، با زدن روي دست، شخص مستمني را تعزير فرمودند.)

البته گناهان كبيره نيز همه در يك سطح نيستند. بعضى بدون توبه بخشيده نمى‏شوند، مانند «شرك» و «قتل نفس» و برخى بدون توبه و تحت شرايطي و در اثر انجام كارهاي نيك ممكن است مشمول مغفرت گردند.

فهرست گناهان كبيره:

روايات متعددى از ائمّه عليهم السلام به ما رسيده كه بيانگر تقسيم گناهان به كبيره و صغيره است ، ودر كتاب اصول كافى يك باب تحت عنوان” باب الكبائر” به اين موضوع اختصاص يافته كه داراى ۲۴ حديث است .

در روايت اوّل و دوّم اين باب ، تصريح شده كه گناهان كبيره ، گناهانى را گويند كه خداوند، دوزخ و آتش جهنم را بر آنها مقرر نموده است .

در بعضى از اين روايات (روايت سوم و هشتم )، هفت گناه به عنوان گناه كبيره ، و در برخى از روايات (روايت ۲۴) نوزده گناه به عنوان گناهان كبيره ، شمرده شده است .

گرچه هر گناه ، چون مخالفت فرمان خداى بزرگ است ، سنگين و بزرگ است، ولى اين موضوع منافات ندارد كه بعضى از گناهان نسبت به خود و آثارى كه دارد، بزرگتر از برخى ديگر باشد، و به گناهان بزرگ و كوچك تقسيم گردد.

گناهان كبيره در كلام امام صادق) عليه السلام):

عمروبن عبيد يكى از علماى اسلام ، به حضور امام صادق (عليه السلام) آمد، سلام كرد و سپس اين آيه را خواند: نيكوكاران كسانى هستند كه از گناهان بزرگ ، و زشتى پرهيز مى كنند.  (شوري، ۳۸) ۵

سپس سكوت كرد و دنبال آيه را نخواند؛ امام صادق (عليه السلام) به او فرمودند: چرا سكوت كردى ؟! او گفت : دوست دارم ، گناهان كبيره را از كتاب خداوند بدانم .

آنگاه امام صادق (عليه السلام) گناهان كبيره اى را كه در قرآن آمده بيان نمودند:

۱- بزرگترين گناهان كبيره ، شرك به خدا است : قرآن مى فرمايد كسي كه براى خدا، شريك قرار دهد، خداوند بهشت را بر او حرام مى كند. (مائده، ۷۲ ) ۶

۲-  نااميدى از رحمت خدا: هيچ كس جز كافران از رحمت خدا، نوميد نگردد. (يوسف،۸۷) ۷

۳-  ايمنى از مكر (عذاب و مهلت ) خدا: از مكر خدا ايمن نشود، مگر مردم زيان كار. ( اعراف، ۹۹)  ۸

۴- عقوق (و آزار) والدين : چنان كه قرآن از زبان عيسى (عليه السلام) مى فرمايد: خدا دستور داده كه به مادرم نيكى كنم و مرا زورگوى تيره بخت قرار نداده است . (مريم، ۳۲) ۹

۵-  كشتن انسانِ بى گناه : و هر كس فرد با ايمانى را از روى عمد، به قتل برساند مجازات او، دوزخ است كه جاودانه در آن مى ماند، و خداوند بر او غضب مى كند و از رحمتش دور مى سازد و عذاب عظيمى براى او آماده ساخته است . (نساء، ۹۳)۱۰

۶-  نسبت نارواى زنا به زن پاكدامن : كسانى كه زنان پاكدامن و بى خبر (از هر گونه آلودگى ) و با ايمان را متهم مى سازند، در دنيا و آخرت ، از رحمت الهى بدورند، و عذاب بزرگى در انتظارشان است . (نور، ۲۳) ۱۱

۷-  خوردن مال يتيم: همانا كسانى كه اموال يتيمان را مى خورند، آنها در شكم هاى خود، آتش فرو مى برند و بزودى در آتش سوزان مى سوزند. ( نساء، ۱۰) ۱۲

۸- فرار از جبهه جهاد: و هر كس در آن هنگام (جنگ ) به آنها پشت كند مگر در صورتى كه هدفش ، كناره گيرى از ميدان براى حمله مجدد و يا به قصد پيوستن به گروهى (از مجاهدان ) بوده باشد (چنين كسى ) گرفتار خشم پروردگار خواهد شد، و جايگاه او جهنم ، و چه بد عاقبتى است . ( انفال، ۱۶) ۱۳

۹-  ربا خوارى: كسانى كه ربا مى خورند، بر نمى خيزند مگر مانند كسى كه شيطان باتماس ‍ خود، او را همچون ديوانه ، آشفته حال كرده است . ۱۴( بقره، ۲۷۵)

۱۰- سحر و جادو: قطعا دانستند كه هر كس خريدار جادو شود، در آخرت ، بى بهره خواهد بود. ( بقره، ۱۰۲) ۱۵

۱۱- زنا: هر كس كه زنا كند، مجازاتش را خواهد ديد، عذاب چنين كسى در قيامت ، مضاعف گردد و با خوارى ، هميشه در آن خواهد ماند. ( فرقان، ۶۸) ۱۶

۱۲-  سوگند دروغ براى گناه : كسانى كه پيمان خود با خدا و سوگندهاى خود را به بهاى اندك مى فروشند، در آخرت ، بى بهره اند. (آل عمران، ۷۷) ۱۷

۱۳-  خيانت در غنايم جنگى : و هر كه در غنيمت جنگى ، خيانت كند، روز قيامت با آنچه خيانت كرده بيايد. ( آل عمران، ۱۶۱) ۱۸

۱۴- نپرداختن زكات واجب : در آن روز (طلاها و نقره ها را)در آتش دوزخ داغ و سوزان كرده و با آن صورت ها و پهلوها و پشت هايشان را داغ مى گذارند. ( توبه، ۳۵) ۱۹

۱۵- گواهى به دروغ ، كتمان : و هر كس گواهى دادن را پنهان كند، قلبش گنهكار است . ( بقره، ۲۸۳) ۲۰

۱۶- شراب خوارى : اى كسانى كه ايمان آورده ايد، شراب و قمار و بت ها و تيرهاى قرعه پليدند و از عمل شيطانند. پس از آنها دورى كنيد باشد كه رستگار شويد. ( مائده، ۹۰) ۲۱

۱۷- ترك نماز يا واجبات ديگر بطور عمد، زيرا پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: هر كس عمدا نماز را ترك كند از پيمان خدا و رسول خدا بيزارى جسته است . (بحار الانوار، ج47، ص17) ۲۲

18و19-  پيمان شكنى و قطع رحم ، چنانكه خداوند مى فرمايد:  براى آنانكه (پيمان را مى شكنند و قطع رحم مى كنند) لعنت و خانه بد در آخرت ، است. (رعد، ۲۵) ۲۳ .

امام صادق (عليه السلام) به اينجا كه رسيد، عمروبن عبيد در حالى كه از شدت ناراحتى ، شيون مى كشيد از محضر آن حضرت خارج شد و مى گفت: به هلاكت رسيد آنكس كه به راءى ، فتوا داد، و در فضل و علم با شما، ستيزكرد. (بحارالانوار، ج76، ص ۸)   ۲۴

امام خميني (رض) در كتاب تحرير الوسيله مى گويد: گناهان كبيره ، بسيار است ، بعضى از آنها عبارتند از:

۱- نا اميدى از رحمت خدا. ۲- ايمن شدن از مكر خدا. ۳- دروغ بستن به خدا يا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و يا اوصياى پيامبر عليهم السلام ۴- كشتن نا بجا. ۵- عقوق پدر ومادر6- خوردن مال يتيم از روى ظلم . ۷- نسبت زنا به زن با عفت . ۸- فرار از جبهه جنگ با دشمن . ۹- قطع رحم . ۱۰- سحر و جادو. ۱۱- زنا. ۱۲- لواط. ۱۳- دزدى . ۱۴- سوگند دروغ . ۱۵-  كتمان گواهى . (در آنجا كه گواهى دادن واجب است ) ۱۶- گواهى به دروغ . ۱۷- پيمان شكنى . ۱۸- رفتار بر خلاف وصيّت . ۱۹- شرابخوارى . ۲۰- رباخوارى . ۲۱- خوردن مال حرام . ۲۲- قمار بازى . ۲۳- خوردن مردار و خون . ۲۴- خوردن گوشت خوك . ۲۵- خوردن گوشت حيوانى كه مطابق شرع ذبح نشده است . ۲۶- كم فروشى . ۲۷- تعرّب بعد از هجرت . يعنى انسان به جايى مهاجرت كند كه دينش ‍ را از دست مى دهد. ۲۸- كمك به ستمگر. ۲۹- تكيه بر ظالم . ۳۰- نگهدارى حقوق ديگران بدون عذر. ۳۱- دروغگويى . ۳۲-  تكبر. ۳۳- اسراف و تبذير. ۳۴- خيانت . ۳۵- غيبت . ۳۶- سخن چينى . ۳۷- سر گرمى به امور لهو. ۳۸- سبك شمردن فريضه حج . ۳۹- ترك نماز. ۴۰- ندادن زكات . ۴۱-  اصرار بر گناهان صغيره.

از اين ميان شرك به خدا و انكار آنچه را كه خداوند دستور داده ، و دشمنى با اولياى خدا، از بزرگترين گناهان كبيره است.

همانگونه كه بيان شد طبق فتواى امام خمينى قدس سره گناهان كبيره ، بسيار است و آنچه در بالا ذكر شد قسمتى از آنها است ، مثلا توهين به كعبه و قرآن و پيامبر( صلّى اللّه عليه و آله) و امامان (عليهم السلام) يا ناسزا گفتن به آنها و بدعت گذارى و…. از گناهان كبيره است .

 

 موارد تبديل گناه صغيره به كبيره:

از آيات و روايات استفاده مى شود كه در چند مورد، گناه صغيره ، تبديل به كبيره شده و حكم گناهان كبيره را پيدا مى كند از جمله :

 

اول. اصرار بر صغيره:

تكرار گناه صغيره ، آن را تبديل به گناه كبيره مى كند، و اگر انسان حتى يك گناه كند، ولى استغفار نكند، و در فكر توبه هم نباشد، اصرار به حساب مى آيد. صغيره همچون نخ نازك و باريكى است كه اگر تكرار شود، طناب و ريسمان ضخيمي مى گردد كه در اين صورت پاره كردنش مشكل است .

 قرآن درباره ى پرهيزكاران مى فرمايد: آنان آگاهانه بر گناهانشان ، اصرار نورزند. (آل عمران، ۱۳۵)۲۵

امام باقر عليه السلام در شرح اين آيه فرمود: اصرار، عبارت از اين است كه كسى گناهى كند و از خدا آمرزش ‍ نخواهد و در فكر توبه نباشد^.

اميرمؤ منان على عليه السلام فرمود: از اصرار بر گناه بپرهيز، چرا كه از بزرگترين جرايم است. (مستدرك الوسايل،موسسه آل البيت، ج11، ص368) ۲۶

 

از گناهان كوچك غافل نشويم:

امام صادق عليه السلام فرمود: رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) همراه ياران (در سفرى ) در سرزمين بى آب و علفى فرود آمد، به يارانش فرمود: ائتوابحطب ، هيزم بياوريد كه از آن آتش روشن كنيم تا غذا بپزيم . ياران عرض كردند: اينجا سرزمين خشكى است و هيچگونه هيزم در آن نيست !. رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود: برويد هر كدام هر مقدار مى توانيد جمع كنيد آنها رفتند و هر يك مختصرى هيزم يا چوب خشكيده اى با خود آورد و همه را در پيش روى پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) روى هم ريختند، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: اين گونه گناهان ، روى هم انباشته مى شوند.

سپس فرمود: ايّاكم و الُمحقّرات من الذّنوب از گناهان كوچك بپرهيزيد كه همه آنها جمع و ثبت مى گردد. …( اصول كافي، ج2، ص ۲۸۸ )

 امام صادق عليه السلام فرمود: لا صَغيرة مع الاِصرار در صورت اصرار، گناه صغيره اى نباشد. ( بحار الانوار، ج ۸، ص ۳۵۲)

 

دوم . كوچك شمردن گناه:

كوچك شمردن گناه ، آن را به گناه بزرگ تبديل مى كند، براى روشن شدن موضوع ، به اين مثال توجه كنيد:

اگر كسى سنگى بزرگ به سوى ما پرتاب كند، ولى بعداً پشيمان شده و عذرخواهى كند، ممكن است او را ببخشيم، ولى اگر سنگ ريزه اى به ما بزند، و در مقابلِ اعتراض ما به ما بگويد: اين كه چيزى نيست ، بى خيالش . او را نمى بخشيم ، زيرا اين كار، از روح استكبارى او پرده برمى دارد و بيانگر آن است كه او گناهش را كوچك مى شمرد. به اين روايات توجه كنيد:

امام حسن عسكرى (عليه السلام) فرمود: از گناهان نابخشودنى اين است كه انسان بگويد: كاش مرا به غير از اين گناه مجازات نكنند؛ يعنى آن گناهِ مورد اشاره را كوچك بشمرد. ( بحارالانوار، ج50، ص250)  ۲۷

اميرمؤ منان على (عليه السلام) مى فرمايد: بدترين گناهان ، آن است كه صاحبش آن را كوچك بشمرد. ( كلمة التقوي، ج2، ص294)  ۲۸

امام صادق (عليه السلام) فرمود: از گناه حقير و ريز، بپرهيز (سبك مشمار) كه آمرزيده نشود. عرض كردم : گناهان حقير چيست !؟ فرمود آن است كه : كسى گناه كند و بگويد خوشا به حال من اگر غير از اين گناه نداشتم . (مشكوة الانوار، ص273)  ۲۹

سوم. اظهار خوشحالى هنگام گناه:

لذت بردن از گناه و شادمانى هنگام انجام گناه ، از امورى است كه گناه را بزرگ مى كند و موجب كيفر بيشتر مى شود. در اينجا به چند روايت توجه كنيد:

اميرمؤ منان على (عليه السلام) فرمود: بدترين بدها كسى است كه به انجام بدى خوشحال گردد. ( عيون الحكم و المواعظ، ص294) ۳۰

و نيز فرمود: كسى كه از انجام گناه ، لذت ببرد خداوند ذلّت را به جاى آن لذّت به او مى رساند.  (عيون الحكم والمواعظ، ص436) ۳۱

 امام سجاد (عليه السلام) فرمود: از شاد شدن هنگام گناه بپرهيز، كه اين شادى بزرگتر از انجام خود گناه است . ( بحارالانوار، ج75، ص159) ۳۲

و نيز فرمود: عذاب دردناك گناه شيرينى آن را تباه مى سازد. ۳۳

  چهارم. گناه از روى طغيان

يكى ديگر از امورى كه موجب تبديل گناه كوچك به گناه بزرگ مى شود، طغيان و سركشى در انجام گناه است ؛در قرآن كريم مي خوانيم: و اما آنها كه طغيان كردند و زندگى دنيا را مقدم شمردند، بى گمان جايگاهشان دوزخ است.۳۴

 

پنجم.  مغرور شدن به مهلت الهى:

ديگر از امورى كه گناه كوچك را به گناه بزرگ تبديل مى كند، آن است كه گنهكار مهلت خدا و مجازات نكردن سريع او را دليل رضايت خدا بداند و يا خود را محبوب خدا بداند.

گناهكاران در دل مى گويند: چرا خدواند مارا به خاطر گناهانمان عذاب نمى كند؟ جهنم براى آنها كافى است ، وارد آن مى شوند و بد جايگاهى است .

وعده عذاب جهنم براى چنين افرادى ، دليل آن است كه گناه افرادى كه مغرور به عدم مجازات سريع خداوند هستند، گناه كبيره است . (مجادله، ۸) ۳۵

 

ششم. تجاهر به گناه:

آشكار نمودن گناه نيز، گناه صغيره را تبديل به گناه كبيره مى كند، شايد از اين نظر كه آشكار نمودن گناه حاكى از تجرّى و بى باكى بيشتر گنهكار است ، و موجب آلوده كردن جامعه ، و عادى نمودن گناه مى گردد.

اميرمؤ منان على (عليه السلام) فرمود: از آشكار نمودن گناهان بپرهيز، كه آن از سخت ترين گناهان است. (عيون الحكم والمواعظ، ص95)  ۳۶

و حضرت رضا (عليه السلام) فرمود: پاداش پنهان كننده كردار نيك ، معادل هفتار كار نيك است ، و آشكار كننده گناه ، خوار مى باشد. (بحارالانوار، ج67، ص251)  ۳۷

 

هفتم. گناه شخصيت ها:

گناه آنان كه در جامعه ، داراى موقعيت خاص هستند، با گناه ديگران يكسان نيست ، و چه بسا گناه صغيره آنها، حكم گناه كبيره را داشته باشد، زيرا گناه آنها داراى دو بعد است : بعد فردى و بعد اجتماعى .

گناه شخصيت ها و بزرگان از نظر بعد اجتماعى مى تواند زمينه ى اغوا و انحراف جامعه و موجب سستى دين مردم شود.

بر همين اساس ، حساب خداوند با بزرگان و شخصيت ها، غير از حساب او با ديگران است .

 

گناه بزرگان از ديدگاه قرآن:

در سوره حاقهّ در باره عالمان بدعت گذار مى خوانيم و اگر او (پيامبر) سخن دروغ بر ما مى بست ، ما او را با قدرت مى گرفتيم ، سپس ‍شاهرگش را قطع مى كرديم ، و احدى از شما نمى توانست مانع شود و از او حمايت كند. (حاقهّ، ۴۴ تا ۴۸) ۳۸.

 در قرآن افراد بدعت گذار و تحريف گر بسيارى مطرح شده اند اما خدا درباره ى هيچكدام از آنها اين گونه سخن نگفت كه : رگ گردنت را مى زنيم ، ولى به پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) به خاطر عصمت و مقام علم و آگاهيش چنين مى فرمايد، زيرا او شخص بزرگى است كه گناهش نيز بسيار بزرگ است .

بنابراين آنان كه داراى شخصيت علمى و دينى هستند و انتسابشان به دستگاه دين بيشتر است ، مسئوليت بيشترى دارند.

 

گناه بزرگان از ديدگاه روايات:

۱ امام صادق عليه السلام در ضمن گفتارى فرمود: هفتاد گناه از جاهل ، بخشيده مى شود قبل از آنكه يك گناه از عالم ، بخشيده گردد. (بحارالانوار،ج75، ص193)   ۳۹

رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله در ضمن گفتارى فرمود: اگر عالمان دين و زمامداران ، فاسد شدند، مردم نيز فاسد مى شوند.

 و در سخن ديگر فرمود: عوام امت من اصلاح نمى شوند مگر با اصلاح خواص امت من ! شخصى پرسيد: خواص امت چه كسانى هستند؟. فرمود: خواص امت من چهار دسته اند: ۱ -زمامداران . ۲ -دانشمندان . ۳ – عابدان.  ۴- تاجران . ۴۰

شخصى ديگر پرسيد: چگونه ؟ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: زمامداران چوپانان مردمند، وقتى چوپان گرگ شود، گوسفندان چگونه بچرند؟ و علما طبيبان مردمند، وقتى طبيب بيمار باشد، بيماران را چه كسى درمان كند، بندگانِ عابد خداوند راهنماى مردمند، اگر راهنما گمراه شد، چه كسى راه رونده را هدايت مى كند؟ و تاجران امين مردمند، وقتى كه امين خيانت كرد، به چه كسى بايد اطمينان نمود؟

بنابراين گناه مسئولين ، چهره ها، علما، نهادها، نويسندگان ، بزرگان و سادات بيشتر به حساب مى آيد.

منابع:

گناه کبیره دستغیب

كتاب گناه شناسي، محسن قرائتي

گناهان كبيره از ديدگاه امام خمينى قدس سره

 

پاورقي:

1-  ان تجتنبوا كبائر ماتنهون عنه نكفر عنكم سيئاتكم و ندخلكم مدخلا كريماً .

۲- و وضعَ الكِتاب فَترىَ الُمجرمينَ مُشفِقينَ ممّا فيهِ و يقُولونَ يا ويلتنا ما لِهذا الكِتاب لايُغادِر صغيرة وَلا كَبيرةً الا اَحصاها.

۳- و الَّذينَ يَجتَنِبُون كبائِر الاِثمِ و الْفَواحِش.

4- : ان الذنوب ثلاثة … فذنب مغفور و ذنب غير مغفور و ذنب نرجو لصاحبه و نخاف عليه ..

۵- الذينّ يجتنبون كبائر الاثم و الفواحش.

6-  وَ من يُشرك بِاللّه فَقد حَرّم اللّه عَلَيهِ الجنّة.

۷- انّه لايَياءس مِن روحِ اللّه الاّ القَوم الكافِرون.

۸- فلا يامن من مكر اللهّ الاّ القوم الخاسرون .

۹- و برّاً بِوالدَتى و لَم يَجعَلنى جَبّاراً شقيّاً.

۱۰- و مَن يَقتُل مؤ مِنا مُتعَمّدا فَجزاؤ ه جهَنّم خالِدا فيها و غَضبَ اللّه عَليه وَ لَعنَه وَ اعدّ لَه عَذابا عَظيما.

۱۱- انّ الّذينَ يَرمُونَ الُمحصِناتِ الغافِلات المُؤ مِنات لُعِنُوا فى الدّنيا و الاخرة وَ لَهم عَذاب عَظيم.

۱۲- انّ الّذينَ يَاءكلون اَموال اليَتامى انماّ ياكلون فى بطونهم نارا وسيصلون سعيرا.

۱۳- وَ مَن يُولّهم يَومئذٍ دُبُره الاّ مُتِحرّفا لِقتال او مُتحيّزا الى فِئَة باَّء بِغَضب مِن اللّه وَ مَاءواه جَهنّم و بئس المصير.

14-  اَلّذينَ يَاكُلونَ الرِّبا لايَقُومُون اِلاّ كَما يَقوم الّذى يَتخبَّطهُ الشّيطان مِن المسّ .

۱۵- وَ لَقَد عَلمُوا لِمَن اشتَراهُ مالَه فِى الاخِرة مِن خلاق.

۱۶- وَ مَن يَفعَل ذلكَ يَلقَ اَثاما يُضاعف لَه العَذاب يَومَ القيامَة وَ يَخلُد فيهِ مُهانا.

۱۷- اَلّذينَ يَشتَرونَ بِعَهدِ اللّه و ايمانِهم ثَمَنا قَليلا اُولئِك لا خلاقَ لَهم فِى الاخِرة.

۱۸- وَ مَن يَغلُل يَاتِ بِما غَلّ يَوم القِيامَة.

۱۹- يَومَ يُحمى عَلَيها فى نارِ جَهنَّم فَتُكوى بِها جِباهُهُم و جُنوبهم و ظُهورهم.

۲۰- وَ مَن يَكتُمها فَاِنّه آثِم قَلبَه.

۲۱- يا ايّها الَّذين آمَنوا اِنّما الخَمر و المَيسر و الاَنصابُ و الاَزلام رِجسٌ من عَمل الشَّيطان فَاجتَنبوه لعّلكم تُفلِحون.

۲۲- من ترك الصّلاة متعمّدا فقد بَرى من ذمّة اللّه و ذمّة رسول اللّه

۲۳- اُولئِك لَهمُ اللَعنَة وَ لَهم سُوء الدّار. (رعد، ۲۵)

۲۴- هلك من قال براءيه و نازعكم فى الفضل و العلم.

۲۵- ولم يصروا على ما فعلوا و هم يعلمون.

۲۶- اياك و الاصرار فانه من اكبر الكبائر و اعظم الجرائم.

۲۷- من الذّنوب التّى لا يغفر ليتنى لا اءُؤ اخَذُ الاّ بهذا

۲۸- اءشدّ الذّنوب ما استَهان به صاحبه

۲۹- الرّجل يَذنب فيَقول طُوبى لى لو لم يَكن لى غير ذلك

۳۰- شر الاشرار من تبهّج بالشر

۳۱- مَن تَلذّذ بمعاصِى الله ذُل

۳۲- إ يّاك و ابتهاج الذّنب فانّه اءعظم من ركوبه

۳۳- حلاوة المعصية يفسدها اليم العقوبة

۳۴- امّا مَن طَغى وَ اثَر الحَياة الدّنيا فَاِنّ الجَحِيمَ هِىَ المَاءوى.

۳۵- و يقولون فى انفسهم لولا يعذّبنا اللّه بما نقول حسبهم جهنّم يصلونها فَبِئسَ المَصير.

۳۶- ايّاك و المجاهرة بالفُجور فانّه من اشدّ المآثم

37- المستتر بالحسنة يعدل سبعين حسنة و المذيع بالسيّئة مخذول

38- و لو تَقَوّلَ علينا بعض الاَقاويل . لاَخَذنا منِه بِالَيمين . ثمّ لَقطعنا مِنه الوَتين . فَما مِنكم مِن اَحد حاجِزين.

39- يغفر للجاهل سبعون ذنباً قبل ان يغفر للعالم ذنب واحد

40- خواص امتى اربعة : الملوك و العلماء و العباد و التجار