از آیات متعدد قرآن و احادیث مربوطه ، استفاده می شود که نماز اوّل وقت اهمیت ویژه و خاصی دارد و باید آن را بر کارهای معمولی و غیرضروری مقدّم داشت. اما اگر کاری که با نماز اوّل وقت در تزاحم و تعارض است به جهتی اهمیت و خصوصیتی داشته باشد که باید آن را بر نماز مقدّم داشت، تأخیر اشکالی ندارد. که عبارت اند از:
- کسی که نافله ظهر و نماز عصر میخواند به اندازه خواندن نافله، نماز ظهر و عصر را به تاخیر بیندازد و الا اگر نافله نمیخواند اول وقت افضل است.
- کسانی که شب عید قربان از عرفه به مشعر الحرام میروند مستحب است نماز مغرب و عشا را به تاخیر بیندازند و در مشعرالحرام بخوانند.
- کسى که مى خواهد براى حج و عمره احرام ببندد مى تواند نماز واجب خود را از اول وقت ، تاءخیر اندازد و نماز احرام را بخواند و بعد از آن ، واجب را به جا آورد.
- بهتر است نماز عشا را قدری به تاخیر بیندازی تا قرمزی سمت مغرب برطرف شود.
- زن مستحاضه نماز ظهر و نماز مغرب را تا آخر وقت فضیلت آنها به تاخیر بیندازد تا با یک غسل بتواند آنها را با عصر و عشا بخواند.
- کسی که یقین به داخل شدن وقت نماز ندارد باید آنقدر صبر کند تا یقین به وقت نماز پیدا کند.
- روزهداری که ضعف بر او غلبه کرده باشد، و تاب گرسنگی و تشنگی ندارد و می داند اگر با آن وضعیت نماز بخواند در نماز حضور قلب نخواهد داشت می تواند بعد از صرف غذا نماز بخواند. یا اگر جمعی منتظر او باشند، بهتر است نماز را تا بعد از افطار به تاخیر اندازد.
- کسی که در فشار است ؛ مکروه است نماز بخواند، بنابراین اول باید قضای حاجت نماید و بعد نماز بخواند.
- کسی که به خاطر نداشتن آب باید تیمم کند اگر امیدِ پیدا کردن آب دارد باید نماز را تا آخر وقت به تاخیر بیندازد.
- کسی که نمیتواند بول و غائط خود را نگهداری کند، نماز ظهر و نماز مغرب را به تاخیر بیندازد تا با عصر و عشا با هم بخواند.
- زنی که بچه شیر میدهد و جز یک لباس پاک بیشتر ندارد نماز ظهر و عصر را به تاخیر میاندازد تا نزدیک غروب، تا چهار نماز(ظهر و عصر و مغرب و عشا) را با هم بخواند.
- کسی که ۲ رکعت نافله صبح میخواند، مستحب است نماز صبح اول وقت را تا بعد از خواندن نافله صبح به تاخیر بیندازد.
- مسافری که میداند حتماً، پیش از قضا شدن نماز ظهر و عصرش به وطن می رسد، بهتر است نماز ظهر و عصر شکسته را، به تاخیر بیندازد تا در وطن تمام بخواند.
- مسافری که میداند تا چند لحظه (دقایق) دیگر به جایی میرسد که برای نماز مناسبتر است بهتر است نماز را به تاخیر بیندازد تا در جای مناسب نماز بخواند.(البته کسی که اول وقت بودن نماز برایش اهمیت ویژه داشته باشد، طوری برنامه ریزی می کند که در وقت اذان به جای مناسب برسد، مگر اینکه اتقافی غیر قابل پیش بینی رخ دهد، مثلا راه را گم کند و …)
- امام جماعتی که منتظر ماموم، یا مامومی که منتظر امام جماعت است مستحب است نماز را تا رسیدن امام یا ماموم به تاخیر بیندازد به عبارتی کسى که مى خواهد نماز خود را با جماعت بخواند و جماعت در غیر اول وقت بر پا مى شود، مى تواند نماز را در اول وقت نخواند و صبر کند تا نماز خود را در آخر وقت به جماعت بخواند.
- جایی که اگر نماز را به تاخیر بیندازد به مکان شریفی(مثلا مسجدی یا حرم امام یا امام زادهای) میرسد یا این که در آن مکان حضور قلب بهتری پیدا میکند مستحب است به تاخیر بیندازد. (البته کسی که اول وقت بودن نماز برایش اهمیت ویژه داشته باشد، طوری برنامه ریزی می کند که در وقت اذان به جای مناسب برسد، مگر اینکه اتقافی غیر قابل پیش بینی رخ دهد، مثلا راه را گم کند و …)
- به تاخیر انداختن نماز اول وقت به خاطر رسیدگی به حاجت و نیاز ضروری و فوری مومنی.
- کسى که بدهکار است و اول وقت ، طلبکار طلب خود را مى خواهد، باید نماز را تأخیر اندازد. اول طلب مردم را بدهد و بعد از آن ، نماز بخواند.
- در صورتی که شرایط صحّت نماز (همچون طهارت) در اوّل وقت آن فراهم نباشد، اما فراهم نمودن شرایط تا پایان وقت امکان پذیر باشد، در این صورت خواندن نماز باطل است. مثلًا لباس فردی نجس شده و تعویض و یا تطهیر آن در اوّل وقت نماز امکان پذیر نیست اما چنین فردی تا قبل از قضا شدن نماز می تواند لباس خود را عوض و یا پاک نماید که در این صورت تا فراهم شدن شرایط صحّت نماز باید صبر نماید.
- کسی که چهار رکعت از نافله نماز شب را خوانده است و وقت اذان صبح میشود، مستحب است نماز صبح را به تاخیر بیندازد تا نماز شب را کامل کند.(البته باید سعی کند برای نماز شب زودتر برخیزد، که تا قبل از اذان صبح نمازهای شب را خوانده باشد. مگر اینکه نتواند.)
منابع کلی:
- رساله توضیح المسائل امام خمینی
برگرفته از روایاتی در بحارالانوار، ج ۸۳